صفحه جوان

عصباني نشويد!

همه ما عصباني ميشويم و بارها و بارها اين احساس را تجربه كرده‌ايم؛ اما هركس عصبانيت خود را به يك شكل بروز ميدهد.

بعضي وقتها خشم دقيقاً به خود ما يا حرفها و كارهايمان مربوط مي‌شود و گاهي اوقات هم ظاهراً هيچ ربطي به ما ندارد و آن را از جانب ديگران دريافت مي‌كنيم.

بدترين حالت افراد مضطرب اين است كه حتي نميدانند كه دقيقاً چه چيزي مي‌خواهند و تصوير ذهني آنها فقط منفي و نگران كننده است. در اين مواقع بهتر است كه ابتدا براي خود مشخص كنند كه چه چيزي آنها را نگران كرده است و در صورت امكان، عوامل نگرانكننده را از خود دور كنند و تصوير ذهني درست و مثبتي نسبت به شرايط موجود داشته باشند.

عيبجويي

يكي از عوامل بروز عصبانيت، عيبجويي و سرزنش كردن ديگران است. اين عيبجوييها معمولاً به اين دليل اتفاق ميافتد كه براي شخص مورد نظر مشكل است مسؤوليت كاري را كه انجام داده بپذيرد يا به خاطر تأثير بر كارش از ديگران عذرخواهي كند. شايد خودش ميداند كه مقصر است؛ اما دوست ندارد كه آن را بپذيرد و از اينكه ميداند دائم اشتباه‌هاي خود را تكرار مي‌كند ناراحت است ولي دوست ندارد قبول كند اشتباه مي‌كند؛ بنابراين ميكوشد اشتباه خود را به ديگران نسبت دهد. بعضيها هم عذرخواهي و قبول مسؤوليت را نشانه ضعف ميدانند اما در هر شرايطي و در هر موقعيتي(مدرسه، محل كار، خانه يا در جمع دوستان و...) پذيرش فرهنگ مسؤوليتپذيري بدون وجود سرزنش است.

مقاومت در برابر تغيير

برخي افراد حتي در برابر كوچكترين تغييري مضطرب و نگران ميشوند و معمولاً واژه «تغيير» آنها را عصباني مي‌كند.

در واقع واژه تغيير براي كساني كه به آن با ديده منفي مينگرند به معناي نتوانستن و تبديل شرايط بدتر است. آنها از عمل كردن وحشت دارند و در اينگونه موارد در ذهن خود هر اتفاق بدي را كه در گذشته برايشان افتاده دوباره زنده مي‌كنند. البته كمي نگراني از تغيير، ريسك يا موضوعات ناشناخته كاملاً طبيعي است؛ زيرا بدن ما براي غلبه بر اين نگراني ميزان آدرنالين خون را افزايش ميدهد و باعث نگراني مي‌شود. نگراني بسيار طبيعي است اما در بعضي مردم اين موضوع تبديل به يك فوبياي آزاردهنده مي‌شود؛ به طوري كه حتي فقط با انديشيدن به تغيير، تصاوير بسيار زنده، قوي و وحشتناكي از مشكلاتي كه ممكن است اتفاق بيفتد در ذهنشان زنده مي‌شود و به جاي اينكه آنها قادر به كنترل و اداره شرايط باشند، تحت كنترل اين تصاوير ذهني قرار ميگيرند.

البته هرچه مدت زمان نگرانيشان بيشتر باشد احتمال ظهور فوبيا(ترس) نيز در آنان بيشتر خواهد شد؛ زيرا زمان بيشتري را به انديشه و تصور آنچه اتفاق خواهد افتاد گذرانده‌اند. افرادي كه از تغييرات ميترسند، فكر مي‌كنند امكان دارد بعد از تغيير امنيتشان از بين برود و اوضاع بدتر شود. بدين ترتيب ترجيح ميدهند به جاي اينكه تغيير كنند در همان شرايط قبل باقي بمانند. يكي از دلايل بروز عصبانيت و اضطراب زماني است كه با ديگران وارد رقابت ميشويم و به نتيجه دلخواه خود نميرسيم. ما معمولاً فراموش مي‌كنيم همين كه وارد رقابتي ميشويم، تجارب بسيار گران بهايي به دست ميآوريم و ميتوانيم خيلي چيزها بياموزيم اما اين بدان معنا نيست كه حتماً بايد برنده شويم. بعضي افراد روحيه رقابتجويانه‌اي دارند و مي‌خواهند هميشه برنده باشند و بهترين نتيجه را بگيرند.

افراد براي مبارزه با ناراحتي هنگام شكست بايد از قبل خود را براي هرگونه نتيجه‌اي آماده كنند و هميشه منتظر برنده شدن نباشند. تا قبل از شروع هر نوع رقابتي با تمام توان، تلاش خود را به كار بندند ولي پس از اعلام نتيجه، عصبانيت و ناراحتي هيچ فايده‌اي ندارد و فقط توان فرد را براي مبارزات بعدي از بين ميبرد. اما بعضي افراد بسيار سرسخت هستند و پذيرش هر شكست و مشكلي به رايشان خيلي سخت و ناراحتكننده است. اين افراد بايد براي رسيدن به آرامش و قبول شرايط جديد تمرين بسياري داشته باشند تا هنگام قرار گرفتن در شرايط نامطلوب بتوانند واكنش مناسبي داشته باشند و به علاوه خيلي عصباني و غمگين نشوند چون تحقيقات ثابت كرده افراد عصباني و خشمگين كه معمولاً در اين حالت به سر ميبرند و با كوچكترين تلنگري خيلي زود به هم ميريزند و كنترل رفتار خود را از دست ميدهند در مقايسه با افراد آرام و خونسرد كه هنگام بروز مشكلات مي‌توانند واكنش صحيحي داشته باشند و به اصطلاح آرامش خود را حفظ كنند در معرض خطرات جسماني بيشتري قرار دارند. بسياري از اين افراد معمولاً مبتلا به زخم معده يا ميگرن ميشوند و اغلب ناراحتيهاي گوارشي دارند.

ايجاد تغيير

اين جمله را به خاطر بسپاريد كه شما خود مسبب ناراحتيها و شاديهايتان خود هستيد. اما بايد بدانيد كه اگر هم نگران و ناراحت هستيد، خودتان با رفتارهاي آزاردهنده موجب بروز اين نگراني شده‌ايد. البته شايد بدون اختيار نگران و ناراحت نميشويد بلكه به طور آگاهانه و ناآگاهانه براي خود ناراحتي به وجود ميآوريد.

بنابراين وقتي توان ناراحت كردن خود را داريد پس قاعدتاً توان اين را هم داريد كه كمتر رفتارهاي خشمگينانه و ناراحتكننده براي خود داشته باشيد و كمتر باعث ناراحتي خود شويد.

شما هر كاري را با هدفي خاص شروع ميكنيد و شايد بعد از مدتي با ناملايمات و ناراحتيهايي مواجه شويد؛ در اين هنگام توجه به اين موارد مي‌تواند تا حدودي به شما كمك كند تا نسبت به رفتار خود دقيقتر شويد:

- شكست شما در تحقق يك خواسته مانند قبولي در يك دوره آموزشي، كار، ورزش يا ايجاد يك رابطه كه نمي‌تواند موفق شود.

- به ويژه باورهاي نامعقول درباره شكست يا طرد شدن؛ مثلاً اين باور كه «نبايد شكست بخورم!»، «بايد مورد تأييد همه باشم!»، «شكست خيلي سخت و غيرقابل تحمل است» و «اگر نتوانم مورد توجه ديگران واقع شوم آدم بيارزشي هستم!».

- نتايجي كه به دنبال باورهاي نامعقول هنگام ناملايمات و گرفتاريها براي شما ايجاد ميشوند؛ مثل احساس افسردگي و اضطراب شديد و رفتارهاي خودشكنانه با تسليم شدن و صرف نظر كردن از اهدافتان مانند رها كردن تحصيل، تلاش نكردن براي انجام كار مناسب، شركت نكردن در فعاليتهاي ورزشي و دوري كردن از ايجاد رابطه و پيدا كردن دوستان صميمي.

طبيعي است كه هر كس در زندگي خواسته‌ها و آرزوهايي دارد كه مي‌خواهد به آنها برسد؛ مثلاً فرض كنيد شما خواهان داشتن ارتباطي صميمي و لذتبخش با فردي هستيد كه مي‌خواهيد شريك شما در زندگي باشد، اما نظر او به هر دليلي با شما هماهنگ نيست و در اين ارتباط شما با نوعي شكست مواجه ميشويد. در اين هنگام احساساتي منفي اما لازم در وجود شما به وجود مي‌آيند، اين احساسات منفي از اين جهت لازم به شمار مي‌آيند؛ كه وجود آنها به عنوان انگيزه‌اي خواهد بود تا شما هيچ گاه نااميد نشويد و به تلاش و كوشش خود در جهت يافتن هدف خود ادامه دهيد.

اگر به اين دليل كه مورد قبول واقع نشده‌ايد دچار افسردگي شويد، ممكن است بعد از آن هم در موارد مشابه با خجالت و كمرويي با ديگران برخورد كنيد و شايد هم هرگز نخواهيد براي خواسته خود تلاش كنيد؛ زيرا فكر ميكنيد با اين وضع ديگر كسي نمي‌تواند شما را بپذيرد و خود شما هم مايل نيستيد با كسي ارتباط دوستانه‌اي برقرار كنيد.

اما نكته جالبي كه در اينجا وجود دارد اين است كه شما ميتوانيد هيجانات و رفتارهايتان را خودتان انتخاب كنيد؛ بدين معنا كه وقتي براي رسيدن به اهدافتان با مشكل مواجه ميشويد، اين خود شما هستيد كه تصميم ميگيريد چگونه رفتار كنيد. شما هميشه بعد از يك تجربه ناموفق كه مانع رسيدن شما به خواسته‌هايتان شده، عكسالعمل خاصي نشان ميدهيد، اما اينكه عكسالعملتان چگونه باشد تا حد زيادي به خودتان بستگي دارد.

شما با توجه به باورهايي كه از قبل در ذهنتان داريد رفتار ميكنيد. باورهاي شما در واقع نشان دهنده نحوه ارزيابي تفكر و تصور شما درباره وقايع، سختيها و ناملايمات است. اين باورها، ترجيحها، آرزوها و تمايلاتي هستند كه شما براي خود تعيين ميكنيد؛ بنا بر اين باورهاي شما كاملاً متفاوت هستند و ممكن است موجب بهبود حال شما شوند يا نتايج كاملاً معكوسي داشته باشند.

 جوان

حديث جوان
امام علي عليه السلام:

خودتان را بر خوش اخلاقي تمرين و رياضت دهيد؛ زيرا بنده مسلمان با خوش اخلاقي خود به درجه روزهگير شب زندهدار ميرسد.
تحف العقول، ص 111

ولايت و جوانان
توانايي هاي خودمان را دست كم نگيريم

ما تواناييهاي خودمان را دستكم نگيريم. از بزرگترين آفتهايي كه فرهنگ غربي بر كشورهاي اسلامي وارد كرد، دو تصور غلط و انحرافي بود: يكي تلقين و تزريق ناتواني ملتهاي مسلمان؛ باوراندند كه از شما كاري برنمي‌آيد؛ نه در ميدان سياست، نه در ميدان اقتصاد، نه در ميدان علم؛ گفتند شما ضعيف هستيد. ما كشورهاي اسلامي ده‌ها سالِ طولاني در اين باور غلط باقي مانديم و عقب مانديم. تلقين دوم و باور دومي كه به ما تزريق كردند، بينهايت بودن و غير قابل شكست بودن قدرت دشمنان ماست. اينجور تفهيم كردند كه آمريكا را كه نمي‌شود شكست داد، غرب را كه نمي‌شود به عقبنشيني وادار كرد؛ مجبوريم در مقابل اينها تحمل كنيم.
امروز براي ملتهاي مسلمان عيني شده است كه اين هر دو باور، غلط اندر غلط است. ملتهاي مسلمان مي‌توانند پيش بروند؛ مي‌توانند مجد و عظمت اسلامي را كه يك روز در اوج افتخار و در قله درخشندگي علمي و سياسي و اجتماعي قرار داشتند، تجديد كنند و دشمن مجبور است در ميدانهاي متعددي عقبنشيني كند.
اين قرن، قرن اسلام است. اين قرن، قرن معنويت است. اسلام عقلانيت را و معنويت را و عدالت را با يكديگر به ملتها هديه ميدهد؛ اسلامِ عقلانيت، اسلامِ تدبر و تفكر، اسلامِ معنويت، اسلامِ توجه و توكل به خداي متعال، اسلامِ جهاد، اسلامِ كار، اسلامِ اقدام؛ اينها تعاليم خداي متعال و تعاليم اسلامي است به ما.
10/11/1390

حكايت
يك خاطره از دكتر حسابي

روزي يكي از دانشجويان دكتر حسابي به ايشان گفت: شما سه ترم است كه مرا از اين درس مياندازيد؛ من كه نميخواهم موشك هوا كنم، ميخواهم در روستايمان معلم شوم. دكتر جواب داد: تو اگر نخواهي موشك هوا كني و فقط بخواهي معلم شوي قبول، ولي تو نميتواني به من تضمين بدهي كه يكي از شاگردان تو در روستا نخواهد موشك هوا كند.

پند و اندرز
ماه رمضان ماه كار است

ماه شعبان آخر سال است، سال از ماه مبارك رمضان شروع مي‌شود و به شعبان ختم مي‌شود، اينجا سخن از تاريخ نيست، سال تاريخي حالا يا اول فروردين است يا ماه‌هاي ديگر است، آن مطابق مسائل نجومي و رياضي است، هر كسي براي خود سالي دارد، كشاورزها سالي دارند پيشهوران سالي دارند تجّار سالي دارند، سال تحصيلي هم مشخّص است، اينها را مي‌گويند سال تحصيلي يا سال تجارت يا سال اقتصاد يا سال كشاورزي اما سالكان الهي آنها كه در مسيرند در فضايل اخلاقياند و محاسبه نفس دارند، سالشان از اول ماه مبارك رمضان است تا آخر شعبان، ماه مبارك رمضان كه شروع مي‌شود يك سال جديد است پس ماه شعبان آخرين ماه از ماه‌هاي سال است. وقتي سال به آخر رسيد انسان بايد محاسبه بكند سود و زيانش را بررسي بكند يك تاجر آخر سال بالأخره بررسي ميكند يك كشاورز آخر سال كشاورزياش بررسي ميكند كه چقدر نفع برد چقدر ضرر كرد. آنهايي كه اهل راه نيستند كه برايشان فرق نميكند ماه شعبان و غير شعبان، آنهايي كه اهل راه هستند ماه شعبان آخرين ماهشان است بررسي ميكنند مي‌بينند بدهكارند بدهكار نيستند، آيا در همان حدّ سابقاند يا ترقّي كردند يا ـ خداي ناكرده ـ تنزّل كردند قبلاً معلوماتشان چقدر بود معارجشان چقدر بود معارفشان چقدر بود سير و سلوكشان چقدر بود نماز شبشان چقدر بود امسال چقدر است و در چه حالتاند، قبلاً چقدر دلها را به دست آورده بودند امسال چه كار كردند چند كار خدماتي در جامعه انجام دادند، اينها كار سال انسان است، سالِ اخلاقي هر كسي از اول ماه مبارك رمضان شروع مي‌شود تا پايان ماه شعبان كه ختم مي‌شود وقتي اين معنا روشن شد آن وقت اين گفتار حافظ معنايش روشن مي‌شود كه فرمود:
ماه شعبان منه از دست قدح كاين خورشيد
از نظر تا شب عيد رمضان خواهد شد
يعني ماه شعبان بالأخره بايد ببينيد چه كار كرديد، آخر سال است آخر سال هر كسي حساب خودش را انجام ميدهد اگر ماه شعبان چيزي به دست نياورديد ماه مبارك رمضان چيزي به شما نميدهند چون ماه مبارك رمضان ماه كار است ماه جايزه نيست سي شب و روز انسان در ماه مبارك رمضان بايد تلاش و كوشش بكند تا شب عيد بشود ليلهالجوائز و روز عيد بشود يومالجوائز آن روز جايزه‌ها را ميدهند اين ماه مبارك رمضان اين سي شب و روز، روز كار است و شب كار.
حضرت آيت ا... جوادي آملي