صفحه فرهنگي-اجتماعي

آسيب شناسي مجالس عزاداري از ديدگاه رهبر معظم انقلاب / بخش نخست

 روح الله اژدري

فرهنگ عاشورا از دير باز به دليل ارزش و اهميت آن هميشه مورد توجه دوست و دشمن بوده است. در طول تاريخ ظالمان و مستكبران هميشه به دليل ماهيت ظلم ستيزي عاشورا با آن مخالف بوده‎اند. ارزش معنوي و انسان‎ساز و اصلاح‎گر عاشورا موجب شده كه آسيب‎هاي زيادي از دوست و دشمن به آن وارد شود. عاشورا داراي بعد شكلي و بعد ماهيتي است.

اين آسيب‎ها هم جنبه ماهيتي و محتوايي حادثه عاشورا و هم جنبه شكلي آن را مورد هجوم قرار داده است. جنبه عاطفي و تراژديك حادثه عاشورا به بعد ملكوتي، عاشقانه و عقلاني آن غلبه پيدا كرده است. در شرايط امروز دسيسه دشمنان هم براي تغيير مفاهيم و ماهيت ارزش‎هاي متعالي مثل عاشورا بيش‎تر شده است.

البته اين دسيسه‎ها براي بد معرفي كردن چهره دين سابقه طولاني دارد. در زمان اتحاد جماهير شوروي در مناطق شيعه‎نشين دستور داده بودند مساجد تعطيل شده و مردم، نماز جماعت برگزار نكنند و عزاداري ممنوع بود ولي قمه زني كه يك امر خرافي بود و چهره نوراني مكتب شيعه را مخدوش مي‎كرد، آزاد بود. دليلش هم اين بود كه كمونيست‎ها آن عمل خرافي را بهترين راه دين‎گريزي مي‎دانستند. البته در كنار دسيسه‎هاي دشمنان افراد جاهل كه مغزشان تعطيل است در ترويج و گسترش اين خرافه‎ها وآسيب‎ها نقش زيادي داشته‎اند.

البته علماي دين به تناسب توان خود و زمينه‎هاي پذيرش، با اين عوامل خرافات مبارزه‎هاي مستمري داشته‎اند. اما بعد از انقلاب اسلامي، هم دسيسه‎ها بيش‎تر شده و هم مبارزات با اين دسيسه‎ها و خرافات از طرف علما و مراجع معظم و به‎ويژه رهبر معظم انقلاب به شكل جدي‎تري براي زدودن چهره مذهب شيعه از خرافات صورت پذيرفته است.

الف) آسيب‎هاي محتوايي مجالس عزاداري

1- ترسيم ناقص و يك بعدي از سيماي معصومين: توجه صرف به جنبه ملكوتي بودن معصومين و غفلت كردن از جنبه مادي و زميني آنان و چشم‎پوشي از الگو بودن ايشان در زندگي در واقع طرح يك جانبه سيماي معصومين است و برعكس همين مطلب هم وجود دارد و در هر دو صورت تصويري ناقص و يك بعدي از شخصيت معصومين ارائه مي‎شود.

امام حسين(ع) همچون ساير ائمه اطهار(ع) انساني با اهداف الهي و با عملكردي تكليف گرايانه بود. لذا شخصيت كامل او امروز مي‎تواند الگوي ما باشد. اما متاسفانه در بعضي مراسمات عزاداري ترسيمي ناقص و سطحي و يك بعدي از ايشان انجام مي‎پذيرد. به‎طور مثال در برخي موارد حتي از بعد ملكوتي و مناقب معنوي امام حسين(ع) و يارانش چشم‎پوشي مي‎شود و در عوض به توصيف چشم و ابروي آن‎ها پرداخته مي‎شود. اين يك نوع تصويرپردازي مبتذل، سطحي و عوامانه منحرف از عاشورا است.

رهبرمعظم انقلاب در اين باره مي‎فرمايند: «چيز ديگري كه بنده در بعضي از خوانندگان جلسات مداحي اطلاع پيدا كردم، استفاده از مدح‎ها و تمجيدهاي بي‎معناست كه گاهي هم مضر است. فرض كنيد راجع به حضرت ابوالفضل(ع) صحبت مي‎شود. بنا كنند از چشم و ابروي آن بزرگوار تعريف كردن مثلا قربون چشمت بشم. مگر چشم قشنگ در دنيا كم است؟ مگر ارزش ابوالفضل(ع) به چشم‎هايش بوده! اصلا شما مگر اباالفضل را ديده‎ايد و مي‎دانيد چشمش چگونه بوده؟ اين‎ها سطح معارف ديني ما را پايين مي‎آورد. معارف شيعه در اوج اعتلاست.

معارف شيعي، معارفي است كه يك فيلسوف در غرب پرورش يافته با مفاهيم غربي و بزرگ شده آشنا با معارف فلسفي غرب مثل هانري كربن را مي‎آورد دو زانو جلو علامه طباطبايي مي‎نشاند، او را خاضع مي‎كند و مي‎شود مروج شيعه و معارف آن در اروپا. معارف شيعه را بايد در همه سطوح عرضه كرد. از سطوح ذهن متوسط و عامي بگيريد تا سطوح بالاترين فيلسوف‎ها، با اين معارف نبايد شوخي كنيم» (1)

2- غلوآميز شدن عزاداري‎ها همراه با خرافات

خرافات بر سه اصل بي‎بنيادي، باطل بودن و خوش‎آمد مخاطب استوار است. خرافات در ذات خود غلو آميز مي‎باشد. در عزاداري‎هاي برخي در مدح ائمه از تعابيري همچون حسين اللهي و زينب اللهي و لااله الا فاطمه استفاده كرده‎اند كه اين تعابير تعابيري شرك‎آلود و منحرف و نوعي خرافه و غلو است.

قرآن كريم از غلو نهي مي‎كند و امامان نيز شديدترين برخورد را با غلات داشته و از آنان بيزاري جسته‎اند. خرافه و غلو در عزاداري‎ها باعث خدشه به تصوير حقيقي امام معصوم و معرفي نادرست و تحريف شده شيعه كه پيوسته دينمدار ومنطقي بوده است در نزد افكار عمومي جهانيان در بعد رسانه‎اي مي‎شود. علما و مراجع معظم با اين شكل عزاداري‎ها مخالفت كرده و در فتواها و استفتائات از اين تعابير غلو‎آميز و شرك‎آلود نهي فرموده‎اند.

رهبر معظم انقلاب در جواب استفتاتي در اين زمينه مي‎فرمايند:

«از اين‎گونه حركات و ترويج اين افراد و اين‎گونه جلسات اجتناب شود» (2)

3- بيان مطالب ذلت بار و خارج از شأن معصومين(ع)

در بعضي از مداحي‎ها و جلسات عزاداري مطالبي دون شأن و مرتبه معصومين(ع) بيان مي‎شود كه شأن ائمه را پايين مي‎آورد. به‎طور مثال در هنگام مداحي حضرت زينب، آن بزرگ زن تاريخ كه الگوي صبر و استقامت و تحمل مصائب بودند را مضطر مي‎خوانند و امام زين‎العابدين را بيمار معرفي مي‎كنند. (زين‎العابدين بيمار) و يا از امام حسين در هنگام شهادت فرزندانش مثل علي اصغر و علي اكبر فردي حزن آلود و غم‎زده كه شكسته شده است نام مي‎برند. امام حسين(ع) همه اين مصائب را با نگاه ملكوتي و الهي تحمل فرمودند. بعضي تعابير در حادثه عاشورا تعابيري سطحي و ذلت آميز و از ساحت مقدس اهل بيت(ع) دور است. رهبرانقلاب كه با تيزبيني مسائل عزاداري را بررسي مي‎كنند، در اين خصوص مي‎فرمايند:

«نكته ديگري كه بعضي از آقايان بحق ‎اشاره كردند اين است كه از برخي تعابير درباره ائمه(ع) نبايد استفاده كرد. اين‎ها سبك است. براي فاطمه الزهرا (س) آن موجود قدسي والا آن انسان برتر و آن معلم بشر. از آن تعبيري كه هر شاعري چه شاعر درست و حسابي گوي و چه شاعر هرزه گوي، براي محبوب و معشوق خودش ذكر مي‎كند، نبايد استفاده كرد؛ بايد از تعبيرات متناسبي استفاده كرد. اعتقاد من اين است كه اگر شعراي عزيز لفظ و معنا را براي بيان معرفتي كه امروز جامعه ما نياز دارد تا از مكتب فاطمه زهرا (س) تعليم بگيرد، به كارگيرند و آن را مداح با صداي خوش و آهنگ مناسب با اين كار عرضه كند، يكي از بهترين انواع تبليغ و ترويج صورت گرفته است، يعني همان دعبل و فرزدق و كميت تاريخ در اين‎جا ظهور و تجلي پيدا كرده است. ارزش، همان ارزش خواهد بود و مي‎تواند اجرهاي بزرگ الهي را به دنبال خود داشته باشد» (3)

4- گسترش دروغ در روضه و مداحي

مطلبي كه درباره حادثه عاشورا در بعضي مجالس روضه و مداحي گفته مي‎شود برخي دروغ بودنش آشكاراست. مطالبي كه دروغ بودنش آشكار است بايد در روضه‎خواني‎ها ومداحي‎ها نفي شود و با ارشاد و راهنمايي علما و روحانيون جلوي اين مطالب دروغ كه آسيب‎هاي جدي به اعتقادات مردم وارد مي‎كند، گرفته شود.

براي راست و دروغ بودن مطالب بايد به منابع معتبر تاريخي مراجعه شود. ممكن است يك مطلب در يك منبع دست دوم مورد تصديق باشد ولي در منبع دست اول و معتبر، دروغ بودن آن ثابت شود. در منابع تاريخي كتاب‎هاي لهوف ابن طاووس و ارشاد مفيد و نفس المهموم كتاب‎هاي معتبري هستند كه رهبري هم در روضه‎خواني‎هاي خود در نماز جمعه از همين كتب استفاده كرده‎اند و به استفاده از اين منابع تاكيد دارند:

«واقعه خواني، تا حد ممكن بايد متقن باشد. مثلا در حد «لهوف» ابن طاووس و ارشاد مفيد و امثال اين‎ها» (4)

بنابراين بازخواني روضه‎هاي مداحان و انطباق آن با متون معتبر لازم و ضروري است. بايد مسؤولان و نهادهاي اسلامي با تدوين روضه‎هاي معتبر از كتب و منابع معتبر، آن‎ها را در اختيار مداحان قرار دهند. ضرورت ايجاد سازماندهي، قاعده و ضابطه در ارتباط با منبر و مداحي و خطابه با توجه به سرعت تحولات در نظريات جديد علمي و استفاده از روش‎هاي نوين مورد تاكيد رهبر معظم انقلاب است و ايشان معتقدند كه مداحان بايد آگاه باشند، بايد بدانند چه مي‎گويند. براي كه مي‎گويند و در كجا مي‎گويند و چگونه مي‎گويند:

«مداح‎ها بدانند چه مي‎خوانند و چه مي‎گويند. صداي خوش، آهنگ قشنگ، موقعيت ممتاز، تريبون خوب، اقبال فراوان، امروز هم كه جوان‎ها بحمدا... جامعه و كشور ما را با صفاي دل خودشان مصفا كرده‎اند. اين همه جوان در اين كشور وجود دارد. همه متوجه شماست. شما چه مي‎خواهيد به مردم بدهيد؟ اين‎كه من هميشه روي آن‎چه مي‎خوانيد و آن‎چنان‎كه مي‎خوانيد در جلسه مداح‎ها و با ا فراد گوناگون تاكيد مي‎كنم به خاطر اين حساسيت‎ها است» (5)

ادامه دارد

 در محضر قرآن

درس هايي از قرآن

آيا تو را يتيم نيافت، پس پناه داد و سامانت بخشيد.
و تو را سرگشته يافت، پس هدايت كرد.
و تو را تهى‎دست يافت و بى‎نياز كرد.
(ضحي، 6- 8)
پيام ها
1- خداوند پيامبرش را از هرگونه قهر و غضب در دنيا و آخرت بيمه كرده است.
2- نعمت‎هاى آخرت، زوال و رنج و نقص نعمت‎هاى دنيوى را ندارد.
3- در برابر قطع موقت وحى، خداوند وعده چشمگير به پيامبرش مى‎دهد.
4- مالكيت تمام دنيا هم مردان خدا را راضى نمى‎كند، پس تحقيق وعده خداوند، در جهان ديگرى است.
5- جلب رضاى پيامبر، مورد توجه خداست.
6- رهبر بايد درد آشنا باشد تا درد ديگران را لمس كند.
7- يتيمى، مانع رسيدن به كمال نيست.
8- منت گذارى انسان بر انسان زشت است، ولى منت خدا بر انسان يك ارزش است.
9- ياد نعمت هاى الهى، روحيه تشكر از خدا و خدمت به ديگران را در انسان زنده مى‎كند.
10- در هنگام قدرت، از زمان ضعف خود ياد كنيد.
11- الطاف الهى با واسطه است.
12- پناه دادن به يتيم و غنى كردن فقير، كارى الهى است.

 پرتوي از حكمت

اهتمام به امور معنوى

ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي(ره) :
از مجالست با افرادى كه همراهى با آن‎ها شما را به گناه مى‎كشاند، بپرهيزيد و به معنويت روى آوريد؛ زيرا سعادت شما، به آن پيوسته است. دوران جوانى فرصت بسيار خوبى است، سعى كنيد به بطالت نگذرد كه پشيمانى به بار مى‎آورد.

 بوستان حكايت

دست ولايت است كه ورشكسته هايي مثل ما را نگه داشته!

مرحوم كربلايي احمد طهراني مي‎فرمايد:
در همان مدتي كه در كربلا زندگي مي‎كردم، چندين موقعيت گناه برايم فراهم شد؛ ولي من از آن‎ها سر باز زدم؛ زيرا مطمئن بودم كه اين‎ها امتحان و فتنه‎هاي الهي است و هر گونه لغزشي در آن‎ها كار آدم را مي‎سازد.
در يكي از آن روزها چند بار شرايط معصيت فراهم شد؛ ولي هر بار از آن‎ها رو بر گرداندم.
ديگر از خود بي‎خود شده بودم، به حرم قمر بني هاشم عليه السلام پناه بردم.
در آن‎جا به حضرت عرض كردم: بنده به خاطر تقرب به شما، از لذت معصيت چشم پوشي كردم. حضرت در جواب فرمودند: گمان نكن كه تو با دست خود كاري انجام داده‎اي! ما تو را نگه داشته‎ايم و به تو اراده دوري از گناه را داده‎ايم؛ و گرنه تو به خودي خود، هيچ نيستي.
ايشان در تكميل اين موضوع فرمود: دست ولايت است كه ورشكسته‎هايي مثل ما را نگه داشته است. اگر ما را به خودمان واگذارند، عاقبت، همه ما طلحه و زبير از كار در مي‎آييم.
منبع: طوباي كربلا