صفحه ادب و هنر

نگاهي به انيميشن فيلشاه به بهانه اكران موفق بين المللي

 محسن شهميرزادي

فروش بالاي «شاهزاده روم» بسياري را قانع نكرده بود كه راه موفقيت «هنر پويا» ادامه خواهد داشت؛ مسيري كه در عين فراهم كردن بستري براي سرگرمي، رسالتي تبليغي براي خود قائل بود و تلاش داشت با بزرگ‎ترين ابرشركت‎هاي انيميشني دنيا رقابت كند. در اين ميان خبر تولد«فيلشاه» فرزند ديگر هنرپويا به كارگرداني هادي محمديان، بسياري را خشنود كرد و بسياري ديگر نيز منتظر نشستند تا ببينند آيا موفقيت شاهزاده روم تكرار خواهد شد؟ توليد فيلشاه با تمام دشواري‎اش به پايان رسيد و در نخستين روز از جشنواره فجر به اكران در آمد. اين انيميشن در كنار فيلم‎هايي چون «به وقت شام»، «لاتاري»، «مصادره»، «خرگيوش»، «لونه زنبور» و... در اكران نوروزي به رقابت پرداخت و با وجود چند رقيب قدرتمند در نهايت توانست به باشگاه ميلياردي‎هاي سينماي ايران بپيوندد. اما اكران اين انيميشن در بازار جهاني رويدادي مهم‎تر از فروش يك ميلياردي آن در داخل كشور را رقم زد. قرارگرفتن در صدر گيشه سينماهاي لبنان و عبور از مرز فروشي 500 هزار دلار(5/2 ميليارد تومان) چيزي بود كه بسياري را شگفت‎زده كرد. اين شگفتي آن جايي اهميت خواهد داشت كه پرفروش‎ترين آثار ايراني نيز در گيشه‎هاي بين‎المللي توفيقي نداشتند و اين افتخار براي فيلشاه امري تحسين‎برانگيز محسوب مي‎شود كه توانسته به ادبياتي بين‎المللي دست پيدا كند. به همين بهانه نگاهي خواهيم داشت به مهم‎ترين اتفاق‎ها و اخبار مرتبط با اين انيميشن سينمايي كه به نظر مي‎رسد در ادامه مسير اكران خود با بازگشايي مدارس پس از تعطيلات نوروزي مي‎تواند به رقم‎ چشمگيري در اكران داخلي نيز دست پيدا كند.

در راه فيلشاهي شدن

«فيلشاه» محصول همكاري گروه 220 نفره‎اي در گروه هنر پوياست كه در بخش‎هاي مختلف اين انيميشن مشغول به فعاليت بوده‎اند. مراحل گرافيكي سنگين اين پروژه باعث شد عمده كارهاي مربوط به رندرينگ آن در كشور اوكراين انجام شود. فيلشاه كه كودكان و نوجوانان را مخاطبان اصلي خود قرار داده است، روايتي از دنياي حيوانات دارد كه در انتها همان حيوانات نقشي اساسي را در يك واقعه تاريخي ايفا مي‎كنند. اين انيميشن كه به اذعان بسياري تاكنون نظيري در سينماي ايران نداشته، سهمي به اندازه نيم درصد از بودجه انيميشن‎هاي هاليوودي را در اختيار داشته است. فيلشاه همچنين مانند بسياري از انيميشن‎هاي مطرح دنيا، پيوست فرهنگي اين محصول را همزمان با اكران عمومي آن راهي بازار كرده است. كتاب قصه و رنگ‎آميزي «فيلشاه» از جمله پيوست‎هاي فرهنگي اين انيميشن براي كودكان است. محتواي اين كتاب، قصه‎اي بر اساس شخصيت‎هاي قصه «فيلشاه» است كه امكان رنگ‎آميزي نيز براي خردسالان و كودكان وجود دارد. علاوه بر اين‎ها، برچسب شخصيت‎ها نيز به‎عنوان هديه به اين مجموعه اضافه شده است. همچنين بناست به‎زودي كتاب داستان «فيلشاه» هم راهي بازار شود. افزون بر اين‎ها، مجموعه آلبوم قصه «فيلشاه» نيز در نمايشگاه كتاب توزيع خواهد شد. اين مجموعه شامل فلش‎كارت‎هايي است كه هر كدام يك بخش قصه فيلم را بر مبناي شخصيت‎هاي فيلم روايت مي‎كنند.

نه سلبريتي، نه سلفي!

در ميانه عيد نوروز، عوامل فيلشاه در اقدامي پسنديده اين انيميشن را براي فرزندان شهداي مدافع حرم فاطميون به نمايش درآوردند؛ اقدامي كه نه رنگ‎وبوي خودنمايي و سلبريتي داشت نه حال و هواي سلفي و پست‎هاي اينستاگرامي. اين انيميشن براي بيش از 100 نفر از فرزندان شهداي «مدافع حرم» فاطميون به نمايش در آمد و پس از آن هادي محمديان، كارگردان اين اثر در صفحه اينستاگرام خود نوشت: «عادت ندارم پستي بذارم كه توي عكس، خودمم حضور داشته باشم اما اين يكي فرق مي‎كنه. اكران «فيلشاه» براي فرزندان شهداي مدافع حرم تيپ فاطميون لذت‎بخش‎ترين اكراني بود كه تا حالا رفتم. لبخند و خوشحالي اين فرشته‎ها بعد از تماشاي فيلشاه يكي از بهترين لحظات زندگي‎ام بود. ديگه از دنياي سينما و فيلمسازي هيچي نمي‎خوام. خدايا مچكرم. اين پست رو تقديم مي‎كنم به سميراخانم كه پدرشون مفقودالاثر بودن؛ همون دخترخانم سمت چپ كه روسري سبزآبي و عينك دارن».

از رقيب تا وزير

به‎رغم اين‎كه فيلم‎هاي برجسته‎اي در اكران نوروزي روي پرده رفته‎اند اما برخي شخصيت‎هاي مهم، فيلشاه را سوژه تمجيد خود قرار داده‎اند.

محمدجواد آذري‎جهرمي، وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات پس از تماشاي خانوادگي اين فيلم در صفحه مجازي خود نوشت: «امشب به همراه خانواده در اكران عمومي انيميشن فيلشاه حضور يافتم. كاري ارزنده و با كيفيتي بين‎المللي كه افتخاري براي جوانان ايراني رقم زده است. محتواي فاخر و با كيفيت، حلقه مهم در زنجيره زيست‎بوم فضاي مجازي است كه توليدكنندگان اين اثر به خوبي به اين مهم پرداخته‎اند. اميدوارم بيش از پيش شاهد اين گونه آثار باشيم. براي حمايت از اين جوانان، تماشاي اين اثر را توصيه مي‎كنم؛ اطمينان دارم از ديدن اين اثر هنري لذت خواهيد برد».

همچنين ميثم مطيعي كه از وي در دنياي خارج از مداحي كم‎تر اظهارنظري ديده و شنيده مي‎شود، در صفحه مجازي خود از خانواده‎ها خواست فيلشاه را به فرزندانشان عيدي دهند و در ادامه نوشت: «فيلشاه رو با خانواده ديدم؛ يك انيميشن «شاد» و «پرمحتوا». فيلشاه رو به بچه‎هاتون عيدي بديد. ببينيد و حس بچه‎ها رو بعد از ديدن فيلم بپرسيد؛ حرف‎هاي جالبي مي‎شنويد. به نظرم جلوه‎اي از هنرهاي قرآني متجلي بر پرده سينماست».

سيدمحمود رضوي، تهيه‎كننده فيلم «لاتاري» كه فيلم جديد او يعني «لاتاري» مشغول رقابت با فيلشاه در گيشه سينماست، از اين فيلم تمجيد كرد و از مخاطبان خواست به تماشاي فيلشاه بروند. او در بخشي از متن خود در صفحه مجازي‎اش نوشت: «ديشب بين كار و عيد ديدني و... تونستم 3-2 ساعتي رو واسه در كنار خانواده بودن خالي كنم، البته جاي تاسف داره، خودمم مي‎دونم ولي چه كنم كه تقدير ما اين بوده و هست! القصه با مشورت جمع كه چه كنيم و چه نكنيم قرار شد اون‎ها هم يك جايي انتخاب كنن كه منم بتونم در كنارش يك كار هم انجام بدم! همه با هم رفتيم سينما و دسته‎جمعي نشستيم به تماشاي فيلم زيباي فيلشاه، فيلمي كه به‎خوبي زحمات و تلاش‎هاي تيم زحمتكش اون و رشد تيمي آن‎ها نسبت به اثر قبلي اين تيم يعني شاهزاده روم نمايان است، به‎ويژه بايد به آقايان هادي محمديان عزيز كارگردان و حامد جعفري عزيز تهيه‎كننده فيلم خسته نباشيد گفت. توصيه مي‎كنم اگر خانوادگي به سينما تشريف مي‎بريد فيلشاه را جزو گزينه‎هاي نوروز خودتون قرار بدهيد، فيلمي مفرح، آموزنده، قصه‎گو و از همه اين‎ها مهم‎تر با تكنيك و كيفيت به روز جهاني. دست مريزاد به اين تيم جوان، خلاق و باانگيزه».

به پايان نيامد اين دفتر...!

با وجود آن‎كه جديدترين محصول هنر پويا به باشگاه ميلياردي‎ها در ايران پيوسته است و موفقيت‎هاي چشمگيري را در بازار بين‎المللي به‎دست آورده است اما اين براي فيلشاه نبايد موفقيت محسوب شود. اثرگذاري يك محصول فرهنگي بهترين دستاوردي است كه براي سازندگان آن تصور مي‎شود. بازگشايي مدارس، بهترين بهانه براي حضور دسته‎جمعي دانش‎آموزان در سينماست؛ مخاطباني كه بخش زيادي از زمان خود را پاي محصولات پيكسار و والت‎ديزني سپري مي‎كنند و چند هفته باقيمانده تا پايان نمايش تنها فرصتي است كه مدارس، دانش‎آموزان را به پاي قصه فيلشاه بنشانند. اگر چه بي‎مهري‎ها نسبت به اين قبيل آثار در سازمان‎هاي رسانه‎اي كشور و حتي جشنواره فجر ممكن است به مهجور شدن صنعت انيميشن در ايران منجر شود اما ظرفيت‎هاي بالاي اين هنر در ايران مي‎تواند در آينده‎اي نه چندان دور، آن را در بازارهاي داخلي و همچنين منطقه‎اي بي‎رقيب كند، پس هر حمايتي از فيلشاه در راستاي كار فرهنگي خودجوش تلقي مي‎شود.

 ادب و هنر

گذري بر رمان «آلوت»
رو در رو با يك تكفيري

جريان‎هاي تكفيري و تروريستي كه در سال‎هاي اخير در رسانه‎هاي داخلي و خارجي به‎عنواني پاي ثابت مطرح بودند محصول نوعي تفكر و نگاه هستند اما در هياهوي رسانه‎ها و سوار شدن آن‎ها بر افكار عمومي كسي به ريشه‎هاي اين محصول نگاه نمي‎كند و عامل شكل‎گيري آن‎ها را معرفي نمي‎كند.
حتي آن‎هايي كه دنبال مقابله با اين جريان‎ها هستند كم‎تر به ريشه‎هاي آن توجه دارند و تنها شاخه‎ها و ميوه‎ها را مي‎بينند و در صدد زدن آن شاخه‎ها و ميوه‎هايش هستند اما توجه به ريشه و اصل آن‎ها كه باز هم اين نوع جريان‎ها را ايجاد مي‎كند و پر و بال مي‎دهد مساله اصلي مقابله با جريان‎هاي تكفيري است؛ جريان‎هايي كه دست به كشتار انسان‎ها مي‎زنند و براي ايجاد ترس و دلهره از هيچ جنايتي دريغ نمي‎كنند.
اميرخداوردي در تازه‎ترين رمانش با عنوان «آلوت» سراغ همين مساله رفته و نشان داده باورهاي تكفيري حاصل برداشت‎هاي افراطي از دين است و اين مختص جغرافياي خاصي نيست و از آن‎جا كه اين رمان جغرافياي دقيقي ندارد اين ذهنيت را ايجاد مي‎كند كه نويسنده مي‎خواهد نشان دهد هرجا و هركسي مي‎تواند در برداشت‎هاي افراطي از دين به دريافت‎هاي تكفيري برسد.
در اين اثر، خواننده با شخصيت‎هايي كه هركدام داراي ويژگي‎هاي منحصر به فرد هستند روبه‎رو مي‎شود كه انديشه و باوري را نمايندگي مي‎كنند اما شخصيت «فخرالدين» آن شخصيتي است كه بيش‎تر به چشم مي‎آيد و خواننده او را نماينده تفكر تكفيري در رمان مي‎بيند. اين اثر در واقع مي‎خواهد به پسِ پشت ماجراي تكفيري‎ها سرك بشكد و نشان دهد كه تكفيري‎ها از ابتدا تكفيري نبودند بلكه تحت تاثير برداشت‎هاي اشتباه از آموزه‎هاي ديني به خشونت‎هاي تكفيري رسيدند.
يكي ديگر از موضوعاتي كه در اين اثر به چشم مي‎آيد دست‎هايي است كه از ريشه‎ها و بعد محصول تكفيري حمايت مي‎كنند؛ دست‎هايي كه همواره براي دفاع از حقوق بشر و انسانيت بلند هستند ولي در پشت پرده اتفاق‎هاي ديگري را شاهد هستيم. در اين اثر نيز رگه‎هايي از اين دخالت‎ها جلب توجه مي‎كند.
مساله‎اي كه بايد اين‎جا به آن اشاره شود ظرفيتي است كه هنر و در اين مورد خاص رمان براي پرداختن به موضوعات مهمي كه ذهن عامه جامعه را به خود مشغول كرده، دارد. در اين اثر مي‎بينيم كه خواننده با يك شخصيت كه در تصورات خود انسان مقيدي است ولي دست به جنايت‎هاي بزرگي مي‎زند روبه‎رو مي‎شود و اين امكان جز در عالم داستان و با زبان هنر فراهم نيست و بايد اين ظرفيت را قدر دانست كه يك اثر هنري امكان روبه‎رو شدن با رويدادها و پديده‎هايي را كه در عالم واقع، روبه‎رو شدن با آن‎ها امكان‎پذير نيست فراهم مي‎كند. خداوردي در اين اثر دست خواننده را گرفته و او را با خود به داخل زندگي يك فرد افراطي كه رهبري گروهي از افراطيون تكفيري را بر عهده دارد، برده و حالاتي از زندگي شخصي او را براي خواننده آشكار كرده است.
اما نكته‎اي كه بايد در مورد اين رمان اشاره كرد نامشخص بودن راوي داستان است. راوي در بخش‎هايي حالت اول شخص دارد ولي در بخش‎هاي ديگر راوي سوم شخص است و اين را بايد از نويسنده رمان پرسيد تا در مورد راوي اثرش توضيح دهد. البته اين مساله خيلي چشمگير نيست و مضمون اصلي اثر را تحت تاثير قرار نداده است اما در هر صورت موضوعي است كه مي‎تواند محل پرسش باشد.
در مجموع رمان «آلوت» اثر اميرخداوردي را بايد يك اثر با مضمون ديني دانست كه نويسنده آن‎كه از مدرسين حوزه علميه است در آن سعي در نشان دادن تصويري از آن‎هايي دارد كه در باورهايشان، راه به افراط و تندروي رفته‎اند. افراطي كه حاصل آن گرفتن جان كودكان بي‎گناه مي‎شود.