صفحه اقتصاد

مقايسه وضعيت قبل و بعد از انقلاب اسلامي(3)

اشاره: در شماره‎هاي گذشته به مقايسه وضعيت اقتصادي رژيم سلطنتي پيشين و نظام اسلامي پرداختيم؛ در اين شماره نيز بحث را در شاخص‎هاي ديگري پي مي‎گيريم.

رشد علمي

آموزش عالي در اين سال‎ها دستاوردهاي قابل توجهي داشته است، به ويژه اين‎كه از دهه‎هاي آخر50 تاكنون بودجه آن حتي دو برابر هم نشده و از 5/1 به 3/2 برابر رسيده است. اما در تمام مولفه‎هاي خود رشدهاي30 برابري،60 برابري و... را داشته كه اين دستاورد با ساير نهادها قابل مقايسه نيست. از ديگر نكات مهم اين است كه ما در سال‎هاي پيش از انقلاب حتي در مقطع كارداني نيز به اعزام دانشجو به خارج از كشور نيازمند بوديم، اما در سال‎هاي اخير اعزام دانشجو نه از روي نياز، بلكه به جهت مراودات علمي و فرهنگي با ساير دانشگاه‎هاي جهان بوده است و آموزش عالي امروز در تمام رشته‎ها و مقاطع تحصيلي در خودكفايي تقريباً صددرصدي قرار دارد.

هر چند بر هيچ كسي پوشيده نيست كه ما در بهترين نقطه ممكن نيستيم، اما اين آمارها نشان مي‎دهد كه با توجه به امكانات و بودجه در اختيار آموزش عالي و با توجه به بستر تاريخي كشور و در مقايسه با ساير نهادها، آموزش عالي چقدر موفق بوده است. آموزش عالي و دانشگاه هميشه از حمايت‎هاي امام راحل(ره) و پس از آن مقام معظم رهبري بهره مند بوده و در همه دوره‎ها حتي در جنگ پيشرفت‎هايي داشته است. جدول زير، آمار اعلام شده از سوي وزارت علوم را نشان مي‎دهد كه آموزش عالي به چه ميزان، دِين خود را به اين حمايت‎ها ادا كرده است.

ايران پس از انقلاب اسلامي 30 هزار مورد اختراع در زمينه‎هاي مختلف داشته و در زمينه سوخت هسته‎اي در رده پنجمين كشور جهان قرار گرفته است. ايران همچنين پس از انقلاب اسلامي در بسياري از زمينه‎هاي مهم علمي از جمله ليزر، ميكرو الكترونيك، صنايع روبوتيك و كسب جوايز بين‎المللي در مسابقات روبوتيك و صنايع رايانه‎اي غول پيكر كه قادر به تحليل بخش‎هاي زيادي از اطلاعات در مدتي كوتاه است، موقعيت مهمي كسب كرده و بيش از 362 مدال در المپيادهاي علمي بين‎المللي به دست آورده است.

همچنين، ايران پس از انقلاب اسلامي در زمينه توليد دارو در ميان كشورهاي منطقه خاورميانه رتبه نخست را كسب كرده است.

از نظر مقالات علمي، آمارهاي پايگاه‎هاي استنادي بين‎المللي، اسنادي هستند كه امكان مقايسه كميت توليد علم ايران در سال‎هاي قبل و بعد از انقلاب اسلامي را امكان پذير مي‎سازند. بر اساس پايگاه استنادي ISI، ايران در فاصله سال‎هاي ۱۳۱۹ تا ۱۳۵۶ تنها ۲۰۲۶ مدرك در مجلات و كنفرانس‎هاي علمي بين‎المللي منتشر كرده بود. همچنين، تعداد مقالات علمي چاپ شده از محققان ايراني در مجلات معتبر بين‎المللي در سال 1357، 450 مقاله و در سال 2012(1391)، 34155 مقاله بوده كه نشان‎دهنده رشد 7500درصدي و نيز روند 3 برابري رشد متوسط جهاني در سال در اين حوزه است. ايران در سال 2013 ميلادي رتبه نوزدهم جهاني در رشد توليد علم را به ‎دست آورد.كميت توليد علم دنيا در دوره زماني۳۷ ساله با وضعيت كنوني دنيا قابل مقايسه نيست؛ چرا كه در حال حاضر كشورهاي بيش‎تري براي كسب سكوهاي علمي دنيا با يكديگر رقابت مي‎كنند. در ۳۷ سال قبل از انقلاب اسلامي كميت توليد علم دنيا برابر با ۸,۰۱۲,۴۴۰(بيش از هشت ميليون) مدرك بود. ايران در آن زمان۰.۰۳ درصد(سه صدم درصد) از كل علم دنيا را توليد مي‎كرد.

مهم‎ترين شاخص‎هاي سنجش كيفيت توليد علم، استنادها هستند. تعداد ۲۰۲۶ مقاله منتشر شده ايران در دوره ۳۷ ساله قبل از انقلاب در همين دوره زماني تنها ۱۱۷۸ استناد دريافت كردند. تعداد استناد به مدارك كشور در دوران بعد از انقلاب ۹۴۵,۳۲۵(بيش از نهصد و چهل و پنج هزار) مورد است. بنابراين تعداد استنادها به مدارك كشور در ۳۷ سال اخير در مقايسه با ۳۷ سال قبل از انقلاب ۸۰۲ برابر شده است. اين نكته گفتني است كه براي كسب مرجعيت علم جهان در اين شاخص بايد اقدامات اساسي توسط كشور صورت گيرد.

اندكي بعد از انقلاب اسلامي در سال ۱۳۵۹ جمهوري اسلامي ايران به مدت هشت سال جنگ تحميلي را تجربه كرد. جمهوري اسلامي ايران بعد از انقلاب تا پايان دوران دفاع مقدس، ۲۸۸۱ مدرك در سطح بين‎المللي منتشر كرد. كميت توليد علم دنيا از سال ۱۳۵۷ تاكنون شامل ۴۷,۴۲۱,۸۴۲ (بيش از چهل و هفت ميليون) مدرك مي‎شود. بنابراين كميت توليد علم دنيا در ۳۷ سال گذشته(۱۳۹۴-۱۳۵۷) نسبت به ۳۷ سال قبل از آن(۱۳۵۶-۱۳۱۹) شش برابر شده است.

جمهوري اسلامي ايران از ابتداي سال ۱۳۵۷تاكنون ۲۴۵,۷۹۲(بيش از دويست و چهل و پنج هزار) مدرك در معتبرترين مجلات و كنفرانس‎هاي بين‎المللي منتشركرده است. جمهوري اسلامي ايران عليرغم هشت سال دفاع مقدس۱۲۱ برابر بيش از دوره ۳۷ سال قبل از انقلاب به كميت توليد علم خود افزوده است. با در نظر گرفتن ۳۷ سال بعد از انقلاب، سهم توليد علم كشور0.52درصد(پنجاه و دو صدم درصد) از علم دنيا را توليد كرده است.

1- تقويت بخش خصوصي

پس از انقلاب، ميزان تسهيلات پرداختي به بخش خصوصي از منابع داخلي، به طور چشمگيري رشد كرده كه نشان دهنده توجه ويژه به بخش خصوصي در اين دوران است. بانك جهاني بر مبناي شاخص نسبت تسهيلات پرداختي به بخش خصوصي در مقايسه با توليد ناخالص داخلي، از رشد چشمگير توسعه بخش خصوصي در دوران پس از انقلاب خبر داده است.