پژوهشگاه ابن سینا در بیش از دو دهه فعالیت، مسیر خود را از ارائه خدمات درمان ناباروری فراتر برده و با تمرکز بر پژوهش‌های مسئله‌محور، توسعه فناوری و تربیت نیروی متخصص، در حوزه‌هایی همچون سلامت باروری، سلول‌درمانی، تولید واکسن‌های دام و آبزیان، بومی‌سازی مواد اولیه آزمایشگاهی و تولید و صادرات جنین دام فعالیت کرده است؛ رویکردی که هدف آن تبدیل دانش و پژوهش به راهکارهای کاربردی برای حل مسائل کشور است.

رامین قهرمان‌زاده، معاون پژوهشی پژوهشگاه ابن سینا با تشریح برخی دستاوردهای پژوهشی این مجموعه گفت: پژوهشگاه ابن سینا طی سال‌های گذشته تلاش کرده است فعالیت‌های پژوهشی خود را به سمت مسئله‌محوری و رفع مشکلات و نیازهای واقعی جامعه هدایت کند. وی با اشاره به اهمیت پژوهش در جهان و ضرورت سرمایه‌گذاری در طرح‌هایی که بتواند در خدمت رفاه مردم و حل مسائل جامعه باشد، اظهار کرد: یکی از محورهای مهم فعالیت پژوهشگاه ابن سینا، موضوع امنیت غذایی است و در همین راستا پژوهشگران این مجموعه بیش از یک دهه در زمینه تولید واکسن‌های دام، طیور و آبزیان فعالیت کرده‌اند که بخشی از این تحقیقات در سال‌های اخیر به مرحله نتیجه‌دهی رسیده است. قهرمان‌زاده با اشاره به تولید واکسن‌های ویروسی در حوزه آبزیان افزود: امسال یکی از طرح‌های برتر پژوهشگاه در محضر رئیس‌جمهوری رونمایی شد که مربوط به تولید نخستین واکسن ویروسی در حوزه آبزیان بود. 

وی ادامه داد: با توجه به اینکه کشور به سمت افزایش تولید پروتئین‌های گوشتی، به‌ویژه در حوزه ماهیان و آبزیان، حرکت می‌کند، وجود بیماری‌های باکتریایی و ویروسی یکی از چالش‌های این حوزه محسوب می‌شود. پیش از این واکسن‌های ویروسی مورد نیاز در این بخش عمدتاً به صورت وارداتی تأمین می‌شد که هزینه ارزی قابل توجهی را به کشور تحمیل می‌کرد. 

معاون پژوهشی پژوهشگاه ابن سینا گفت: پژوهشگاه در حوزه واکسن‌های دامی نیز فعالیت‌هایی را دنبال کرده است و برخی محصولات اکنون در مراحل پایانی قرار دارند. امیدواریم این مراحل امسال به پایان برسد تا بتوان از تولیدات داخلی استفاده و از واردات این محصولات جلوگیری کرد.

وی با اشاره به واکسن بروسلوز دامی اظهار کرد: این واکسن نیز در مراحل پایانی قرار دارد و امیدواریم با انجام مطالعات و کارآزمایی حیوانی، امکان استفاده از آن از سال آینده فراهم شود.

قهرمان‌زاده همچنین از هدف‌گذاری برای تولید واکسن علیه پنج ویروس آبزیان خبر داد و گفت: زیرساخت‌های لازم برای انجام این طرح‌ها با حمایت مسئولان فراهم شده است و امیدواریم در سال‌های آینده بتوانیم محصولات دیگری را در این حوزه تولید و رونمایی کنیم.

معاون پژوهشی پژوهشگاه ابن سینا در بخش دیگری از سخنان خود به فعالیت‌های این مجموعه در حوزه سلول‌درمانی اشاره کرد و گفت: پژوهشگران پژوهشگاه بیش از یک دهه است که در زمینه سلول‌های بنیادی مشتق از خون قاعدگی تحقیق می‌کنند و پژوهشگاه ابن سینا از نخستین مراکزی بوده که تحقیقات در این زمینه را آغاز کرده است. 

وی افزود: پژوهشگاه ابن سینا در سال جاری موفق به دریافت مجوز استفاده از این سلول‌ها از وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو شده است و اکنون امکان بهره‌گیری از این ظرفیت برای ارائه خدمات فراهم شده است.

وی همچنین به یکی دیگر از طرح‌های پژوهشی پژوهشگاه ابن سینا اشاره کرد و گفت: تولید مواد اولیه مورد استفاده در محیط‌های کشت میکروبی از دیگر طرح‌های پژوهشگاه است. قهرمان‌زاده اظهار کرد: تولید داخلی این مواد می‌تواند علاوه بر جلوگیری از خروج ارز، در سال‌های آینده زمینه صادرات آن‌ها را نیز فراهم کند.

وی در ادامه به تولید کیت تشخیص مولکولی HPV اشاره کرد و گفت: این محصول نیز در مراحل پایانی قرار دارد و اقدامات و مستندات مربوط به آن تکمیل و برای ارزیابی ارسال شده است.

قهرمان‌زاده در پایان با اشاره به یکی دیگر از طرح‌های مرتبط با امنیت غذایی گفت: تولید آزمون آزمایشگاهی برای جنین‌های دام‌های مولد، از دیگر موضوعاتی است که در پژوهشگاه دنبال می‌شود و جزئیات بیشتر این طرح ارائه خواهد شد.

درمان ناباروری در ایران به بلوغ قابل توجهی رسیده است

در ادامه دکتر فرهاد یغمایی نیز با اشاره به استفاده از فناوری‌های نوین در درمان ناباروری اظهار کرد: بهره‌گیری از آخرین روش‌های ژنتیکی برای تشخیص بیماری‌ها پیش از تولد، انتخاب بهترین اسپرم و تخمک، ارتقای روش‌های فریز تخمک و جنین و بررسی DNA گامت‌ها از جمله اقداماتی است که با هدف افزایش کیفیت درمان و دستیابی به تولد فرزند سالم دنبال می‌شود.

این متخصص افزود: در مرکز درمان ناباروری ابن سینا مجموعه کاملی از خدمات درمان ناباروری ارائه می‌شود و در کنار این خدمات، رویکردها و روش‌های جدیدی نیز تعریف شده است تا زوجین بتوانند در بهترین شرایط ممکن صاحب فرزند شوند.

وی با اشاره به توسعه خدمات تخصصی در این مرکز گفت: طی یک سال گذشته درمانگاه‌های جدیدی در حال راه‌اندازی بوده‌اند که به صورت تخصصی به موضوعات مرتبط با ناباروری و سلامت باروری می‌پردازند.

وی با اشاره به حجم فعالیت‌های پژوهشگاه ابن سینا اظهار کرد: مجموع پرونده‌های ثبت‌شده در این مجموعه به حدود ۵۰۰ هزار می‌رسد.

 از ارائه خدمات درمانی تا تولید دانش و فناوری در حوزه سلامت باروری

سودابه سلیمانی، معاون آموزشی پژوهشگاه ابن سینا نیز با اشاره به فعالیت‌های پژوهشگاه در حوزه سلامت باروری اظهار کرد: از علت‌یابی ناباروری و شکست‌های مکرر لانه‌گزینی گرفته تا کیفیت گامت، سقط مکرر، حفظ باروری و استفاده از فناوری‌های نوین برای افزایش شانس بارداری موفق، از جمله حوزه‌هایی هستند که پژوهشگاه ابن سینا در آنها فعالیت کرده است .

معاون آموزشی پژوهشگاه ابن سینا ادامه داد: توسعه فناوری‌های تشخیصی و درمانی، استفاده از روش‌هایی مانند توالی‌یابی نسل جدید، توسعه زیرساخت‌های بانک فریز تخمک و جنین و حرکت به سمت درمان‌های نوین و سلولی، بخشی از فعالیت‌های این مجموعه را تشکیل می‌دهد.

وی با اشاره به اینکه بسیاری از مسائل حوزه سلامت باروری همچنان پاسخ‌های ساده و قطعی ندارند، اظهار کرد: علت‌یابی ناباروری، شکست‌های مکرر لانه‌گزینی، کیفیت گامت، سقط مکرر، حفظ باروری و افزایش شانس بارداری موفق، از جمله موضوعاتی هستند که نیازمند تحقیقات تخصصی و مستمر هستند و پژوهشگاه تلاش کرده است در همین نقاط دشوار وارد شود.

معاون آموزشی پژوهشگاه ابن سینا ادامه داد: یکی از نمونه‌های این رویکرد را می‌توان در توسعه فناوری‌های تشخیصی و درمانی، استفاده از روش‌هایی مانند توالی‌یابی نسل جدید و توسعه زیرساخت‌های بانک فریز تخمک و جنین مشاهده کرد.

در کنار این موارد، حرکت به سمت درمان‌های نوین و سلولی نیز نشان می‌دهد که افق فعالیت پژوهشگاه محدود به روش‌های متعارف امروز نیست و تلاش می‌شود بخشی از پزشکی آینده از همین امروز در محیط پژوهشی و بالینی مورد مطالعه و توسعه قرار گیرد.

وی تجربه انباشته پژوهشگاه ابن سینا را یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های این مجموعه دانست و گفت: زمانی که یک مجموعه بیش از دو دهه در یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های پزشکی فعالیت می‌کند، داده، تجربه بالینی، نیروی انسانی متخصص، شبکه علمی و شناخت دقیق‌تری از مسائل واقعی بیماران در اختیار دارد.

وی با تأکید بر اینکه پژوهشگاه ابن سینا خود را بی‌رقیب نمی‌داند، گفت: در کشور مراکز علمی و درمانی توانمند متعددی فعالیت می‌کنند و پیشرفت این حوزه حاصل تلاش مجموعه‌های مختلف است؛ اما مزیت ابن سینا تمرکز بلندمدت و تخصصی بر سلامت باروری و همزمانی ظرفیت‌های پژوهش، درمان، آموزش و فناوری در یک مجموعه است.

صادرات جنین گاو ایرانی به اوگاندا

محمدمهدی نادری، عضو هیئت علمی پژوهشگاه ابن سینا نیز در این نشست با اشاره به فعالیت این مجموعه در حوزه تولید جنین دام گفت: هدف اصلی این فعالیت، اصلاح نژاد و تکثیر دام‌های پربازده با استفاده از فناوری تولید جنین است.

وی افزود: جنین‌های تولیدشده در آزمایشگاه پس از انجماد، در دامداری‌های داخل یا خارج از کشور مورد استفاده قرار می‌گیرند و دام حاصل، ویژگی‌های ژنتیکی دام‌های برتر را خواهد داشت.

نادری از نخستین صادرات رسمی جنین گاو ایران به اوگاندا خبر داد و اظهار کرد: حدود دو هفته پیش، نخستین محموله رسمی جنین گاو از ایران به اوگاندا صادر شد و در حال مذاکره برای ایجاد شرکت‌های مشترک در کشورهای نیجریه، اندونزی و روسیه هستیم که همکاری با روسیه تقریباً نهایی شده است.

وی ادامه داد: در سال جاری نیز صادرات جنین به زیمبابوه و اندونزی در دستور کار قرار دارد و تلاش می‌کنیم در کنار صادرات محصول، انتقال دانش فنی و فناوری را نیز توسعه دهیم. 

عضو هیئت علمی پژوهشگاه ابن سینا با اشاره به نقش این فناوری در امنیت غذایی گفت: به جای افزایش تعداد دام، می‌توان با تکثیر دام‌های برتر، بهره‌وری را افزایش داد و از ظرفیت ژنتیکی آنها برای افزایش تولید شیر و گوشت استفاده کرد. 

نادری افزود: دانش فنی تولید جنین طی بیش از ۱۵ سال در پژوهشگاه ابن سینا شکل گرفته است و این مجموعه اکنون تلاش می‌کند ظرفیت علمی و فناورانه خود را در اختیار سایر کشورها نیز قرار دهد. 

وی همچنین از توسعه فعالیت‌های پژوهشگاه در زمینه تولید جنین گاومیش و سایر دام‌ها خبر داد و گفت: پروژه‌های مختلفی برای اصلاح نژاد و تکثیر دام‌های پربازده و همچنین حفظ برخی دام‌های در معرض انقراض در دست اجراست.