انتشار آثار ادبی اعم از خاطره و داستان در رابطه با حماسه هشت سال دفاع مقدس در حفظ و گسترش دستاوردهای انقلاب و نظام جمهوری اسلامی ایران از اهمیت بسزایی برخوردار است. رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه‌ای با در نظر داشتن این مسئله همواره در بسیاری از بیانات و پیام‌های خود و همچنین در یادداشت‌ها و تقریظات مربوط به آثار دفاع مقدس، کار در زمینه دفاع مقدس را برترین کارهای هنری و همانند جهاد در راه خدا خوانده و به منظور تشویق هنرمندان برای ورود به این عرصه و همچنین تلاش در جهت انعکاس بین المللی فرهنگ دفاع مقدس دیدگاه‌های خود را در اختیار هنرمندان این عرصه قرار دادند. این مسئله سبب شده آثار دفاع مقدس در کنار افزایش قابل توجه در تعداد، بر کیفیت آنها نیز افزوده شود. آنچه در ذیل می‌آید برخی از آثار مکتوب دفاع مقدس است که رهبر معظم انقلاب پس از مطالعه این کتاب‌ها به صورت مکتوب از طریق یادداشت و حاشیه بر کتاب‌های مذکور و همچنین به صورت شفاهی درباره آنها اظهارنظر کرده‌اند.

کتاب دا

کتاب دا؛ این کتاب روایت خاطرات سیده زهرا حسینی در بصره و خرمشهر است که توسط سیده اعظم حسینی تدوین و تنظیم شده است. سال‌های محاصره خرمشهر توسط نیروهای عراقی، محور مرکزی این کتاب را تشکیل می‌دهد. بیان حوادث تکان دهنده و شرح جزئیات به اعتقاد اغلب کارشناسان، این کتاب را به عنوان مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اثر در زمینه خاطره‌نگاری دفاع مقدس معرفی کرده است.

 در همین رابطه رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند: «کتاب «دا» که حقاً و انصافاً کتاب بسیار خوب و قابل طرح در سطح جهانی است، مربوط به بخش کوچکی از وقایع جنگ تحمیلی است و این نشان می‌دهد که هشت سال دفاع مقدس دارای ظرفیت تولید هزاران کتاب به منظور انتقال فرهنگ و ارزش‌های اسلامی و انقلابی به جامعه و جهان است.

این کتاب در گستره کشور هنوز شناخته نشده است؛ در حالی که چند صد هزار تا حالا چاپ کردید. اگر «دا» شناخته شود، میلیون‌ها نسخه از این کتاب فروش خواهد رفت و میلیون‌ها نفر از محتوای این کتاب بهره خواهند برد... شما هزار کتاب «دا» می‌توانید تولید کنید. «دا» یک رگه ارزشمند است که در معدن پیدا کردید، این راه را ادامه دهید.» (دیدار جمعی از مسئولان حوزه هنری و دست اندرکاران تولید و انتشار کتاب 20/2/1389)

خاک‌های نرم کوشک

در کتاب خاک‌های نرم کوشک، نویسنده با زبانی ساده و همراه با جزئیات به روایت دوران کودکی تا شهادت شهید برونسی می‌پردازد. ویژگی محوری شهید برونسی در این اثر به آن پرداخته شده همان روحیه ستیزه‌جویی با کفار و طاغوت است که از همان اوان کودکی با جانش عجین می‌گردد. نثر رسای این کتاب که فهم بسیاری از حوادث دفاع مقدس را آسان می‌کند، مورد توجه رهبری قرار می‌گیرد و می‌فرمایند: «من توصیه می‌کنم و واقعاً دوست می‌دارم شماها بخوانید. من می‌ترسم این کتاب‌ها اصلاً دست شماها نرسد. اسم این کتاب، خاک‌های نرم کوشک است؛ قشنگ هم نوشته شده.» (26/3/1385)

فرمانده من

به گزارش سوره مهر؛ خاطرات این کتاب، همگی به شکل روایی نوشته شده‌اند تا برای مخاطب، خواندنی و لذت بخش باشند. به طور کلی کتاب علاوه بر روحیه‌های شخصی فرماندهان، به بخش‌هایی از سلوک نظامی و رزمی آنها هم می‌پردازد. حضرت آیت الله خامنه‌ای پس از مطالعه این کتاب در دیدار با اعضای دفتر ادبیات و هنر مقاومت در باب تأثیرات معنوی آن فرمودند: «این کتاب در 13 رجب 1411 با چشمی لبریز از اشک شوق و حسرت زیارت شد. من کتاب‌هایی را که می‌خوانم معمولاً پشتش یادداشت یا تقریظی می‌نویسم؛ این کتاب فرمانده من را که خواندم بی‌اختیار پشتش بخشی از زیارت‌نامه را نوشتم: السلام علیکم یا اولیاء الله و احبائه! واقعاً دیدم که در مقابل این عظمت‌ها انسان احساس حقارت می‌کند. من وقتی این شکوه را در این کتاب دیدم در نفس خود حقیقتاً احساس حقارت کردم.» (25/4/70)  همچنین در جای دیگر از تعبیر عالی برای این اثر استفاده کرده و افزودند: «چه‌قدر این کتاب «فرمانده من» عالی است و چقدر مرا متأثر و منقلب کرد.» (4/10/72)

سفر به قله‌ها

کتاب سفر به قله‌ها مربوط است به جنگ در مناطق کوهستانی غرب کشور و شرق عراق. یادداشت رهبر فرزانه انقلاب بر این کتاب به عنوان یک صاحب نظر حرفه‌ای در زمینه دفاع مقدس، در واقع اشاره‌ای است به محورهای قوت و ضعف آثار ادبی حوزه دفاع مقدس: «گزارش اوّل، حرفه‌ای و هنرمندانه، شرح کوتاهی از اوّلین ساعت بمباران سیانوری حلبچه، ارائه کرده است که بسیار مغتنم است، و نیز اشاره‌ای به وضع اسرای عراقی در پشت خط اوّل دارد که آن هم جالب و مهّم است گزارش کوتاه دوم از همان نویسنده است. گزارش بعدی که به زبان روزنامه‌ای و در سبک گزارش‌های مطبوعات غربی و به تقلید از آنها نوشته شده حاوی مطلبی چندان مهم نیست، بعلاوه که گسیختگی در ذهن و نارسائی در زبان هم گاه در آن هست، ولی از این جهت که تصویری ـ گرچه مبهم ـ از کردهای اتحادیه میهنی ارائه کرده، مغتنم است. گزارش چهارم درباره حمله عراق به جنوب پس از قبول قطعنامه (تیرماه 67) و از آن جالب‌تر، شرح انهدام منافقین در غرب کشور و تپه حسن آباد است. گزارش خوبی است. تکیه بر بچه‌های جنوب (فقط) برایم مفهموم نشد هرچند ناگفته ماندن چیز مهمی در آن واقعه، برایم کاملاً مفهوم بوده و هست! گزارش آخر ـ از همان نویسنده (نویسنده گزارش چهارم!) ـ چیزی نیست جز قلم‌انداز یک نویسنده خوش ذوق که جز پاسخ به احساسات، هدفی از نوشتن ندارد. این گزارش‌ها را در 18 اسفند 70 تمام کردم و نه چندان خوشحال.

عبور از آخرین خاکریز

«عبور از آخرین خاکریز» عنوان خاطرات اسیر عراقی دکتر احمد عبدالرحمن است که توسط محمد حسین زوارکعبه در چهارده فصل مجزا به ترجمه درآمده است. طبل‌های جنگ به صدا درمی‌آید، سپتامبر سیاهی دیگر، سقوط در جهنم، به سمت خرمشهر و آبادان، نزدیکی به خط آتش، سال 1982 سال تحولات عظیم، دنکرک عراق و... از جمله فصول تشکیل دهنده کتاب به شمار می‌آیند. این اثر به خصوص از این نظر که راوی عراقی است برای خواننده جذابیت دارد. مقام معظم رهبری در اهمیت این کتاب گفته‌اند: «در شب سه‌شنبه 19/9/1370 مطالعه آن تمام شد آن را از نظر داستانی و نیز اشتمال بر مطالب مفید، بهتر از خاطره اسیر دیگر عراقی که او نیز پزشک بوده است یافتم بجاست اگر به زبان‎های اروپایی همه یا بخشی از آن ترجمه و در پاورقی روزنامه‌هایشان منتشر شود، مخصوصاً بخش اوّل آن یعنی از ص11.» در بخش اول که مقام معظم رهبری نیز بر آن تأکید دارند، نویسنده به دلایل این جنگ و روزهای قبل از جنگ و زمینه‌های آن می‌پردازد. اهمیت شناخت دلایل شروع جنگ موضوعی است که می‌تواند به روشنفکران و صاحب نظران در زمینه تجزیه و تحلیل بهتر جنگ کمک کند.

پا به پای باران

این کتاب، نوشته مرتضی سرهنگی و هدایت‌الله بهبودی دربردارنده دو گزارش از مناطق جنگی در جنوب است که از سوی انتشارات سوره مهر منتشر شده است. این کتاب پس از انتشار با تقریظی از سوی مقام معظم رهبری نیز همراه شد که در بخشی از آن آمده است: «تاریخ ما بعدها نه‌فقط خرمشهر و جوان‌ها و پدر و مادرهای مقاوم آن را که این دل‌ها و وجدان‌های بیدار و حق جو و حق گو را نیز، ستایش خواهد کرد که نگذاشتند قصه جهادی به آن عظمت در لابه‌لای یاوه‌گویی‌ها و هرزه درایی‌های زمانه گم شود. درود بر بهبودی‌ها و سرهنگی‌ها.»

عباس دست طلا

عباس دست طلا، خاطرات تعمیرکار خوش نام جبهه‌های جنوب حاج عباس علی باقری مشهور به «حاج عباس فابریک دست‌طلا» است. رهبر انقلاب در دیدار با رزمندگان قدیمی جبهه‌های نبرد، نگارش خاطرات رزمندگان دوران دفاع مقدس را کار خیلی خوبی توصیف کردند و درباره این اثر فرمودند: «این کاری که اخیراً شروع شده که از شماها با این جزئیات و ریزه‌کاری‌ها خاطرات می‌گیرند، این هم کار خیلی خوبی است. ما دو جلد از این کتاب‌های شما را خواندیم، یکی کتاب آقای بنایی را خواندم یکی هم کتاب این آقای حاج عباس دست طلا را که مفصل و با جزئیات [گفته] خواندم خیلی خوب بود انصافاً؛ مخصوصاً کتاب ایشان؛ هم مطلب در آن زیاد بود، هم آثار صفا و صداقت در آن کاملاً محسوس بود و انسان می‌دید. خداوند ان‌شاءالله فرزند شهید ایشان را با پیغمبر محشور کند و خودشان را هم محفوظ بدارد»  (1392/11/01)

 وجه تمایز کتاب عباس دست طلا با سایر آثار دفاع مقدس پرداختن به اقدامات بسیجیان فنی و تعمیرکار است که به خوبی توسط نویسنده به تصویر کشیده شده است. 

پایی که جا ماند

این کتاب یادداشت‌های روزانة سید ناصر حسینی‌پور از زندان‌های مخفی عراق است. سید ناصر حسینی‌پور این کتاب را به گروهبان عراقی، ولید فرحان، سرنگهبان اردوگاه 16 تکریت که در زمان اسارت، او را بسیار شکنجه و آزار داده، تقدیم کرده است. این کتاب 15 فصل دارد.

رهبر انقلاب در تقریظ این اثر ضمن برشمردن ارزش‌های این کتاب و تجلیل از نویسنده آن یادآور شدند: «بسمه تعالی تاکنون هیچ کتابی نخوانده و هیچ سخنی نشنیده‌ام که صحنه‌های اسارت مردان ما در چنگال نامردمان بعثی عراق را، آن چنان که در این کتاب است به تصویر کشیده باشد. این یک روایت استثنایی از حوادث تکان دهنده‌ای است که از سویی صبر و پایداری و عظمت روحی جوانمردان ما را، و از سویی دیگر پستی و خباثت و قساوت نظامیان و گماشتگان صدام را، جزء به جزء و کلمه به کلمه در برابر چشم و دل خواننده می‌گذارد و او را مبهوت می‌کند. احساس خواننده از یک سو شگفتی و تحسین و احساس عزت است، و از سویی دیگر: غم و خشم و نفرت.»

جنگ پا برهنه

به گزارش حوزه ادبیات گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان کتاب «جنگ پا برهنه» نوشته رحیم مخدومی شامل 24 خاطره با نثری روان و دلنشین است که سعی می‌کند تنها به دود و آتش و بوی باروت بسنده نکرده و نقبی به لایه‌های زیرین جنگ و شخصیت رزمندگان هم بزند.

 از ابتکارات زیبای کتاب آن است که هر خاطره با آیه‌ای از قرآن آغاز می‌شود؛ آیه‌ای به عنوان مقدمه که با خاطره همبستگی معنایی داشته و به نوعی ریشه‌های جنگ پا برهنه را مشخص می‌کند. متن تقریظ مقام معظم رهبری برای این کتاب: «بسم الله الرحمن الرحیم ـ این انعکاسی از رنج‌های مردم پا برهنه است که به خصوص در مقایسه با فداکاری همین مردم، بسی جانکاه و تلخ و ناپذیرفتنی می‌نماید و وقتی روح لطیف و حساسی منظره این هر دو را به چشم دیده؛ بلکه با آن زیسته باشد، با زبانی به همان تلخی آن را روایت می‌کند و البته توسن خیال اهل هنر همیشه و در همه‌ی میدان‌ها از واقعیت پیشی می‌گیرد...» (شب جمعه 9/12/70)

جشن حنابندان

محمد حسین قدمی در «جشن حنابندان» به گردآوری خاطرات رزمندگان لشکر 27 محمد رسول الله (ص) در دو گزارش از عملیات کربلای 5 و بیت المقدس 4 در مناطق جنوب و غرب کشور پرداخته است. گزارش اول که از آذر سال 1365 شروع می‏شود و تا 9 بهمن ماه همان سال ادامه دارد، با ذوق و علاقه شخصی نویسنده و در طول عملیات کربلای 5 نوشته شده است. در گزارش دوم، قدمی به صورت دقیق‌تر و انتخاب شده‌تر به روایت حوادث از یکم آذر سال 1366 تا 13 فروردین سال 1367 می‌پردازد.

رهبر معظم انقلاب در تقریظی بر این کتاب نوشته‌اند: «روز و شبی چند در لحظه‌های پیش از خواب، در فضائی عطرآگین و مصفا و در معراج شور و حالی که سطور و کلمات نورانی این کتاب به خواننده‌ی خود عطا می‌کند، سیر کردم و خدا را سپاس گفتم، هم بر آن قطره عشقی که در جان این نویسنده افکنده و چنین زلال اندیشه و ذوقی را بر قلم او جاری ساخته است و هم بر آن دست قدرتی که نقشی چنان بدیع و یکتا بر صفحه‌ی تاریخ معاصر پدید آورده و صحنه‌هایی که افسانه‌وار از ذهن و چشم بشر این روزگار بیگانه است. در واقعیت زندگی این نسل از ملت ایران نقش زده است... له الحمد الحامدین ابد آلابدین.»