عبور از هفت‌ دریا و هفت تنگه، مأموریت ویژه‌ای بود که یک پیچیدگی عجیب داشت: نرم‌افزارهای پیش‌بینی هوا که بخش حیاتی ماجرا بود را برای ایران تحریم کرده بودند. به گزارش فارس، «دریانوردی دور کره زمین با عبور از هفت دریا و هفت تنگه»، مأموریت ویژه‌ای بود که دو ناوشکن دنا و مکران برای اولین‌بار در تاریخ باید انجام می‌دادند. دنای حدوداً ۱۲۰۰ تنی قرار بود به نقاطی از اقیانوس آرام و اطلس و هند برود که حتی ناوهای ۸۰۰۰ تنی را به قعر دریا کشیده بود؛ آن هم در یک سفر پیوسته. اما ماجرا از این هم پیچیده‌تر بود. در ساده‌ترین مأموریت‌ها و سفرهای آبی، دانستن وضعیت آب‌وهوا و جریان آب، بخش اصلی ماجرا و تعیین‌کننده موفقیت یا شکست آن است؛ چه برسد به مأموریتی که قرار است دور تا دور کره زمین را روی آب طی کند و ۲۳۲ روز طول بکشد، آن هم در مسیرهایی مانند اقیانوس آرام که برخلاف اسمش، سالانه بین ۳۰ تا ۸۰ طوفان تولید می‌کند. نرم‌افزارهای پیش‌بینی شرایط جوی و جریان‌های اقیانوسی را برای ایران تحریم کرده بودند؛ ابزارهایی که حیاتی‌ترین بخش چنین مأموریتی است. این فناوری توانست در یکی از خیره‌کننده‌ترین بخش‌های مأموریت، ناوگروه را از بین «دو چشم طوفان» رد کند؛ جایی که در بالادست و پایین‌دست، طوفان داشت کشتی‌ها را در هم می‌کوبید. همین پیچیدگی‌های عجیب، کافی بود تا کسی جرئت نکند حتی به چنین مأموریتی فکر هم بکند و برای همین بود که خیلی‌ها آن را نشدنی می‌دانستند. اما دریامردان نخبه ارتش، کاری کردند کارستان؛ نرم‌افزار را چندین برابر دقیق‌تر از نمونه خارجی، خودشان ساختند. نرم‌افزاری که آب‌وهوای «۵۰ سال گذشته» در تمام مسیرهای اقیانوسی را بررسی کرد تا به بهترین مسیر دریانوردی برسد.

گذر از میانه دو چشم طوفان

این فناوری توانست در یکی از خیره‌کننده‌ترین بخش‌های مأموریت، ناوگروه را از بین «دو چشم طوفان» رد کند؛ جایی که در بالادست و پایین‌دست، طوفان داشت کشتی‌ها را در هم می‌کوبید و ناوگروه‌های ارتش ایران، با قدرت و صلابت از مسیری امن بین این دو دریای متلاطم عبور کردند. اما قدرت علمی و فناورانه این مأموریت، فقط نرم‌افزار کلیدی پیش‌بینی آب‌وهوا نبود. ایجاد تعادل در مکرانِ غول‌پیکر، چالش دیگری بود که باید از پسش بر می‌آمدند. مکران، پشتیبانِ دنا بود و در طول این ۲۳۲ روز، باید محموله‌های متعددی از جمله سوخت را با خود حمل می‌کرد و همین، ایجاد توازن و بالانس در این ناوبندر را حیاتی می‌کرد؛ چرا که کوچکتری ناترازی باعث می‌شد در مواجهه با جریان‌های مواج یا طوفان‌های آب‌وهوایی، حتی منجر به واژگون‌شدنش شود. کشتی‌های دنیا برای ایجاد توازن در ناوبندر نیز از یک نرم‌افزار حرفه‌ای استفاده می‌کنند که آن هم برای ایران تحریم شده بود! نخبگان ارتش، این نرم‌افزار را هم بومی کردند و آن را به رکن فناورانه دیگری برای این مأموریت، تبدیل کردند. 

اولین مأموریت دانش‌بنیان در تاریخ نیرو دریایی ارتش

همه این‌ها باعث شد بزرگ‌ترین مأموریت دریایی کشور، یک مأموریت استوار بر پایه علم و فناوری بومی نخبگان باشد. «مأموریت کد ۳۶۰ را از لحاظ علمی می‌توانیم اولین مأموریت دانش‌بنیان در تاریخ نیرو دریایی ارتش بدانیم. چون مبتنی بر چند نرم‌افزار بومی بود که توانست این مأموریت مهم و دشوار را محقق کند» این را ناخدا موسویان، فرمانده ناوشکن مکران می‌گوید. امیر فتاحی، فرمانده ناوگروه، در خصوص این فناوری کلیدی می‌گوید: «ما ۷۱ روز در این اقیانوس دریانوردی کردیم، در این ۷۱ روز قطعاً هر چیزی که امکان داشت این اقیانوس داشته باشد، ما باید می‌دیدیم و خدا را شکر به واسطه همین نرم‌افزار، خیلی وقت‌ها از طوفان‌هایی که در مسیرمان بود، با تغییر مسیر گذر کردیم»

یک هفته قبل، یک ناو جدید تایلندی غرق شده بود

«ناخدا محمد گلبازگیر»، مسئولیت بومی‌سازی این نرم‌افزارها را برعهده داشته است. او جانشین معاونت عملیات نداجاست؛ واحدی که تیم هدایت ناوگروه را برعهده داشته است. گلبازگیر، درباره فرایندی که منجر به بومی‌سازی این نرم‌افزار شد می‌گوید: «یکی از مهم‌ترین مواردی که برای انتخاب مسیرهای دریانوردی - به‌ویژه مسیرهایی که مسبوق به سابقه نبوده - باید مورد توجه قرار بگیرد، پیش‌بینی وضعیت جوی است که مشتمل بر وضعیت هواشناسی و اقیانوس‌شناسی است. در این پیش‌بینی، باید آیتم‌های متعدد مورد توجه قرار بگیرد. ما با استفاده از یک ابررایانه، نرم‌افزاری را طراحی کردیم که با استفاده از آن، وضعیت جوی ۵۰ سال گذشته در مسیرهای مختلف اقیانوسی را بررسی کردیم. به‌عنوان مثال بررسی کردیم در شمال اقیانوس آرام یا نزدیک خط استوا یا در نیمکره جنوبی، مسیرهایی که برای ما امکان عبور از آن وجود دارد، شاهد چه طوفان‌هایی در ۵۰ سال گذشته بوده است، چقدر احتمال دارد که بادهای شدید را شاهد باشیم. در ادامه، مسیرهایی که از نظر دریانوردی مناسب نبودند را یک به یک حذف می‌کردیم تا در نهایت به مسیری برای دور تا دور کره زمین رسیدیم که بهترین حالت ممکن را از نظر وضعیت جوی داشت و با کمترین چالش‌های ممکن مواجه می‌شد.» او درباره به یکی از پرچالش‌ترین بخش‌های سفر اشاره می‌گوید: «فاصله بین اندونزی و تا ریودوژانیروی برزیل ۱۲۰ روز دریانوردی یکپارچه در دو اقیانوس بزرگ اطلس و آرام بود؛ اما ناوگروه، هر دو اقیانوس را به سلامتی طی کرد» این در حالی است که تقریباً دو هفته قبل از عبور ناوگروه ایران از اقیانوس آرام، یک ناوشکن جدید تایلندی در همان محل غرق شده بود!

نرم‌افزاری بومی، چندین برابر دقیق‌تر از نمونه خارجی ساخته شد

ناخدا گلبازگیر در مورد تیم علمی که به در این پروژه حضور داشتند می‌گوید: «متخصصین مجتمع علوم دانشگاهی امام خمینی نوشهر، متخصصینی در حوزه‌های هواشناسی، اقیانوس‌شناسی و وضعیت اقلیم‌شناسی داریم که دوره‌های حرفه‌ای فرصت مطالعاتی را هم گذرانده‌اند و پایههای اصلی پروژه‌های دانش‌بنیان نیروی دریایی هستند و تیم بومی‌سازی این نرم‌افزار را تشکیل دادند.»

سفر ناوگروه، حدوداً ۸ ماه طول کشید؛ اما پیدا کردن بهترین مسیر برای این سفر، از ماه‌ها قبل از شروع مأموریت، شروع شده بود. با یک فرایند حرفه‌ای و دقیق که ناخدا این‌طور آن را توضیح می‌دهد: «پردازش داده‌های هواشناسی، بسیار زمان‌بر است. ما بعضاً داده‌ها را به ابرکامپیوتر می‌دادیم، چند ساعت طول می‌کشید داده‌ها را پردازش کند و خروجی را به ما تحویل دهد. چون باید حالت‌ها و مسیرهای مختلف را با داده‌های موجود، ارزیابی و تحلیل می‌کرد. به همین خاطر برای پیدا کردن بهترین مسیر، حدود پنج ماه زمان صرف کردیم و موفق شدیم با دقیق‌ترین داده‌ها، امن‌ترین مسیر را پیدا کنیم.» اما خیلی‌ها برایشان سوال می‌شود که آیا نرم‌افزار بومی‌شده به اندازه نمونه خارجی قوی هست؟ و آیا می‌تواند نیازمندی‌های مأموریت دریایی را به بهترین شکل برآورده کند؟ ناخدا با استدلال‌هایی فنی پاسخ این سوال را می‌دهد: «نمونه خارجی این نرم‌افزار تحریم است؛ اما توانستیم آن را چندین برابر دقیق‌تر بومی کنیم. چرا که نمونه خارجی برای یک محدوده ۱۰۰ کیلومتری و روزانه یک پیش‌بینی وضعیت جوی را می‌توانند انجام دهند؛ اما نرم‌افزار ما هر یک ساعت یک بار، پیش‌بینی را برای محدوده‌هایی با دقت مکانی بیشتر انجام می‌دهد؛ بنابراین توانسته‌ایم به نرم‌افزاری برسیم که به‌صورت معدل مکانی و زمانی، ۶۰۰ بار دقیق‌تر است» این گنجینه فناورانه حالا در خدمت همه مأموریت‌های دریایی ارتش است. به گفته ناخدا گلبازگیر: «به‌خاطر همین فناوری است که با وجود چالش‌های متعدد جوی که در دریا اتفاق می‌افتد، برای مأموریت‌هایمان مشکلی ایجاد نمی‌شود.» 

نرم‌افزاری حرفه‌ای که از واژگون‌شدن مکران جلوگیری کرد

ناوگروه ۸۶، یک چالش کلیدی دیگر را نیز با توان محققان نخبه ارتش حل کرد. «مکران»، ناوی است که باید از ناوشکن دنا در طول این سفر ۸ماهه، پشتیبانی می‌کرد. اما این ناو ۱۲۰۰ تنی، یک چالش مهم داشت؛ یگان‌های خیلی بزرگ، در حد مکران، اختلاف وزنشان در حالت پر و خالی خیلی زیاد است. وقتی چنین ناوی بخواهد چند تن مایعات مانند سوخت ناو را با خودش حمل کند، باید مایع در مخازن مختلف با همدیگر تراز شده باشند و در یک سطح باشد تا یک طرف کشتی، سنگین‌تر از طرف دیگر نباشد. این کار باید توسط یک نرم‌افزار تخصصی انجام شود که آن را هم به‌خاطر تحریم در اختیار نداشتند. 

چشم‌درچشم با امواجی به ارتفاع ساختمان ۷ طبقه

 اما قابلیت مهم‌تر و کلیدی‌تر «فناوری تعادل»، چیره‌شدن بر امواج خروشان اقیانوس است که در ناوشکن دنا خودش را نشان داد. یکی دیگر از دستاوردهای مهم ناوگروه، آزمایش میدانی وضعیت تعادل ناوشکن بومی دنا در سخت‌ترین شرایط بود؛ چون طبق نظر طراحان، ناوشکن برای حداکثر ۲۵ درجه به چپ و راست طراحی شده بود؛ لکن همان‌طور که در فیلم مستند دریانوردی نشان داده شده، تا بیش از ۴۰ درجه به چپ و راست خوابیده است.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌هایش، ورودی «تنگه ماژلان» بود. جایی که دو اقیانوس اطلس و آرام به هم می‌رسند و ارتفاع موج، گاهی به ۲۰ متر هم می‌رسد؛ یعنی ارتفاعی معادل یک ساختمان ۷ طبقه! این تنگه خطرناک، حتی نفت‌کش‌هایی که وزنشان تا ۸ هزار تن هم می‌رسید را در هم شکسته بود و حالا مکران و دنا باید از آن عبور می‌کردند. ناخدا گلبازگیر آن صحنه را این‌طور توضیح می‌دهد: «در بخشی از مسیر در نزدیکی‌های قاره آمریکای جنوبی، در بالادست و پایین‌دست مسیر ناوگروه ما، یک طوفان بزرگ اتفاق افتاد و اعوجاج ناشی از آن، به ناوبندر ما هم رسید. اما به‌خاطر توزین خوبی که به‌واسطه این نرم‌افزار قدرتمند اتفاق افتاده بود، دنا و مکران با صلابت و سلامت این مسیر را طی کردند؛ درست جایی که کشتی‌های دیگر دچار اشکال شده بودند.»

تیم فرماندهی ۱۵ روز جلوتر از ناوگروه

هر ناوگروهی که به دریا می‌رود، یک کادر فرماندهی دارد که روی ناوگروه است و یک کادر هدایتی دارد که در ستاد هستند؛ مثل برج مراقبتی که در فرودگاه مستقر است. در مأموریت ۳۶۰، یک تیم در ستاد نیرو، این وظیفه هدایتی را بر عهده داشت. ناخدا گلبازگیر، مسئولیت این ستاد را برعهده داشت.  او در خصوص فعالیت این ستاد می‌گوید: «ما در تمام طول سفر طی این هشت ماه در ستاد نیرو، همراه ناوگروه بودیم و پیش‌بینی ۱۰-۱۵ روز آینده را در اختیار آن‌ها قرار می‌دادیم. یعنی به آن‌ها می‌گوییم: ۱۵ روز دیگر شما به کجا می‌رسید، آنجا چه اتفاقی برایتان می‌افتد و چه کارهایی را باید انجام دهید.»

اما مأموریت این ستاد از ماه‌ها قبل از شروع سفر شروع شده بود: «۲۳۲ روز طول سفر دریایی بود؛ اما در ستاد نیرو، مأموریت ما از چندین ماه قبل و با دستور فرمانده کل قوا برای انجام این سفر، کار ما تشکیل شده بود و پیش‌بینی‌های لازم باید انجام می‌شد.»