قرض دادن در فقه اسلامی، عملی بسیار مستحب و ارزشمند شمرده شده است. پاداش آن حتی بیش از صدقه دانسته شده و روایت است که ثواب آن هیجده برابر است. در مقابل، کوتاهی در قرض دادن به نیازمند، نکوهیده و گناه است.
- کراهت قرض گرفتن بدون نیاز: درخواست قرض تنها در صورت نیاز واقعی مکروه نیست. هرچه نیاز شدیدتر باشد، کراهت آن کمتر میشود.
- مدارا با بدهکار: مستحب است طلبکار در مطالبه طلب خود مدارا کند و به بدهکار مهلت دهد. پیامبر (ص) فرمودند: کسی که با بدهکار خود مدارا کند، بدون حساب از پل صراط میگذرد.
- پرداخت فوری بدهی: بر بدهکار واجب است به محض توانایی و درخواست طلبکار، بدهی خود را فوراً بپردازد و تأخیر در آن گناه است.
- حرمت ربا: هرگونه شرطی که منجر به دریافت اضافه بر اصل مال شود (ربا)، حرام و از گناهان کبیره است. اما اگر بدهکار بدون شرط قبلی، مبلغی بیشتر بپردازد، اشکالی ندارد و حتی مستحب است.
- شرایط صحت: قرض دهنده و گیرنده باید بالغ، عاقل و دارای قصد و اختیار باشند. مقدار و اوصاف مالی که قرض داده میشود باید کاملاً معلوم و مشخص باشد.