تعداد دقیق شهداء کربلا، مشخص نیست و منابع تعداد آنان را از ۷۲ نفر تا ۲۲۸ نفر ذکر کرده‌اند.

گزارش آثار کهن و متأخرین

گزارش‌ها درباره تعداد کل شهیدان کربلا متفاوت است: مشهورترین گزارش در این باره هفتاد و دو نفر است. شیخ مفید تعداد سرهای جداشده شهدای کربلا را به جز امام حسین (علیه السلام) که به کوفه فرستاده شدند، ۷۲ نفر ذکر کرده است.

فضیل بن زبیر (از اصحاب امام باقر و امام صادق (علیهما السلام)، آمار شهدا را از آغاز تا پایان نهضت با احتساب مجروحانی که بعدها شهید شدند، ۱۰۶ نفر نوشته است.

درباره اینکه حضرت علی‌اکبر علیه‌السلام همسر و فرزندی داشته یا خیر، دو نظر وجود دارد:

دیدگاه اول

برخی گفته‌اند که ایشان دارای فرزند نبود. اینان درباره همسر وی سخنی نگفته‌اند.

دیدگاه دوم

بر اساس دلایلی که وجود دارد، گروهی دیگر وجود زن و فرزند را برای آن جناب ثابت کرده‌اند. برخی از این دلایل، عبارت‌اند از:

فرازی از دعای ابوحمزه ثمالی

1- خیمه‌گاه (به عربی: المُخَيَّم) از زیارتگاه‌های شیعیان در کربلا است که در محل برپایی خمیه‌های امام حسین (علیه‌السلام) و یارانش در واقعه عاشورا بنا شده است. بنای نخستین آن به قرن دهم قمری برمی‌گردد.

2-ترتیب و چگونگی چینش خیمه‌ها

در واقعه کربلا آرایش خیمه‌های امام حسین (علیه‌السلام) حالت نعل اسبی داشت تا حفاظت بیشتری داشته باشد. در پشت این خیمه‌ها خندق حفر شده بود تا از آن سمت، مورد تهاجم قرار نگیرند. اولین خیمه‌ای که نصب شده، خیمه امام حسین (علیه‌السلام) بود. این خیمه محل جلسات و بزرگ‌ترین خیمه بود.

شهر مقدس کربلا در صد کیلومتری جنوب غربی بغداد واقع شده است. کربلا، در غرب رودخانه فرات، بر کناره صحرا و در میان منطقه‌ای آبرفتی است که به «ارض السواد» نامور است. شهر انبار در شمال باختری، شهر باستانی بابل در شرق، صحرای غربی در سمت باختر و شهر بحیره پایتخت بنی منذر در جنوب غربی آن قرار دارد.

در اینکه لغت کربلا از کجا پیدا شده است. حرف‌های بسیار گفته‌اند:

با جست‌وجو و تتبع در کتاب‌های تاریخی، می‌توان به این نتیجه رسید که هیچ‌کدام از آن‌ها و به خصوص کتاب‌ها و مقاتلی که به واقعه کربلا اهمیت داده‌اند و اسم بزرگان و دیگر زنان امام حسین علیه‌السلام و جوانان هاشمی و اصحاب و حتی کودکان را نقل کرده‌اند، نامی از حضرت لیلی سلام‌الله‌علیها و حضورش در کربلا نبرده‌اند و با توجه به اینکه ایشان از خاندان سرشناس و مهمی بوده‌اند، بسیار بعید است که با وجود حضور در کربلا، از ایشان غفلت شده باشد.

محققان و عاشورا پژوهان متعددی نیز نسبت به حضور مادر حضرت علی‌اکبر در کربلا ابراز شک و تردید کرده‌اند.

مسجد قبلتین یا مسجد ذو قبلتین (دارای دو قبله) به علت رخداد تغییر قبله که در این مسجد رخ داد، چنین نامگذاری شده است. آن را مسجد بنی‌سلمه نیز می‌نامند؛ زیرا در روستای طایفه بنی‌سلمه قرار گرفته بود.

تغییر قبله در شعبان سال دوم هجرت روی داد. تا پیش از آن، مسلمانان به سوی بیت‌المقدس نماز می‌خواندند. حکم تغییر قبله در وسط نماز به پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) ابلاغ شد و نمازگزاران دو رکعت از نماز ظهر (یا عصر) را به سوی بیت‌المقدس و دو رکعت بعدی را به سوی کعبه خواندند.

اهل لغت و جغرافی‌نویسان و تاریخ‌نگاران، محل غدیر خم را بین مکه و مدینه دانسته‌اند. در راه مکه تا مدینه، در 200 کیلومتری مکه و 300 کیلومتری مدینه، برکه‌ی آبی به نام «خُم» وجود داشت که با عنوان «غدیر خم» شناخته می‌شد.

اولین زن شهید در اسلام، سمیه مادر عمار یاسر بود؛ اما در تاریخ به صورت مشخص نام زنی به عنوان اولین شهید در رکاب علی (علیه السلام) بیان نشده است. اما شاید بتوان گفت همسر عبدالله بن خَبّاب بن اَرَتّ از یاران امیرالمومنین، از اولین شهدای زن در میان یاران علی (علیه السلام) باشد. عبدالله بن خَبّاب بن اَرَتّ در جنگ جمل و صفین در رکاب امیرالمومنین حضرت علی (علیه السلام) جنگید و پیش از جنگ نهروان به همراه همسرش به دست خوارج به شهادت رسیدند. شهادت آنان را علت وقوع جنگ نهروان دانسته‌اند.

اکثر مفسران و اهل حدیث معتقدند آیه ولایت إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ؛ سرپرست و رهبر شما تنها خدا است، و پیامبر او، و آن‌هایی که ایمان آورده‌اند و نماز را برپای دارند و در حال رکوع زکات می‌پردازند.(مائده:۵۵) در شأن امیرالمومنین علی(علیه السلام) نازل شده است.