إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها «1» وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها «2» وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها «3» یَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها «4» بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها «5» یَوْمَئِذٍ یَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِیُرَوْا أَعْمالَهُمْ «6» فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ «7» وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ «8»

آن گاه که زمین به لرزش شدید خود لرزانده شود و زمین بارهای سنگین خود را بیرون افکند و انسان بگوید: زمین را چه شده است؟ (که این‌گونه سخت می‌لرزد). در آن روز زمین خبرهای خود را بازگو کند. چرا که پروردگارت به آن وحی کرده است. در آن روز مردم به طور پراکنده (از قبرها) بیرون آیند تا کارهایشان به آنان نشان داده شود. پس هر کس به مقدار ذرّه‌ای کار نیک کرده باشد همان را ببیند و هرکس هم وزن ذره‌ای کار بد کرده باشد آن را ببیند.

نکته‌ها:

مراد از «أَثْقالَها»، مردگان هستند که در قیامت، زمین آن‌ها را بیرون می‌افکند. چنانکه در آیه‌ای دیگر می‌فرماید: «وَ أَلْقَتْ ما فِیها وَ تَخَلَّتْ» حضور مردم در قیامت به طور پراکنده است. چنانکه در آیات دیگر می‌فرماید: «أَشْتاتاً»، «کَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ»، «کَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ» حضور متفرق مردم در قیامت یا به خاطر آن است که هر کس همراه رهبری که در دنیا انتخاب کرده، می‌باشد یا آنکه خوبان و بدان از یکدیگر جدا می‌شوند. با اراده خدا در قیامت، جمادات نیز به سخن می‌آیند، نه‌فقط زمین؛ بلکه اعضای بدن انسان علیه او گواهی می‌دهند. «وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ کُلَّ شَیْءٍ» در روایات آمده است که در مکان‌های مختلف نماز بخوانید؛ زیرا آن مکان در قیامت برای شما شهادت می‌دهد. در روایت دیگری آمده است که در بیابان‌ها نیز اذان بگویید؛ زیرا به هر سنگ و کلوخی که صدای شما برسد، گواه قیامت شماست. امیرالمومنین حضرت علی علیه‌السلام پس از آنکه بیت‌المال را تقسیم می‌کردند، دو رکعت نماز می‌خواندند و به زمین خطاب می‌کردند: «اشهدی انی ملئتک بحق و فرغتک بحق» ای زمین گواهی بده که من تو را از بیت‌المال بر اساس حق پر کردم و سپس بر اساس حق خالی کردم. در روایات است که نحوه خبر دادن زمین این‌گونه است که می‌گوید: فلانی در فلان زمان فلان عمل را روی من انجام داد. «مِثْقالَ» از «ثقیل» به معنای میزان سنگینی است و کلمه «ذَرَّةٍ» یا به معنای کوچک‌ترین مورچه است و یا به معنای ذرات سبک پراکنده در هوا. البته امروز به اتم نیز ذرّه می‌گویند. ولی به هر حال مراد از آن کوچک‌ترین واحد وزن است. در روایات می‌خوانیم: مرد عربی وارد مسجد پیامبر اکرم شد و گفت: «علمنی بما علمک الله» از آنچه خدا به تو یاد داده مرا یاد بده! حضرت شخصی را مأمور آموزش قرآن به او کردند.

معلم برای او سوره إِذا زُلْزِلَتِ ... را خواند، همین که به آیه فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ... رسید، مرد عرب گفت: «کفانی» مرا بس است و سپس رفت. پیامبر فرمود: «رجع فقیها»

در سوره لقمان نیز، لقمان به فرزندش می‌فرماید: اگر به اندازه وزن خردلی عمل نیک یا بد داشته باشی، در دل سنگ یا در اوج آسمان یا در زمین باشد، خداوند در قیامت برای حساب می‌آورد. «یا بُنَيَّ إِنَّها إِنْ تَکُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِی صَخْرَةٍ أَوْ فِی السَّماواتِ أَوْ فِی الْأَرْضِ یَأْتِ بِهَا اللَّهُ» 

گواهی و شهادت زمین در قیامت، بیانگر آن است که در همین حال، زمین آگاهانه کارهای ما را درک می‌کند و در آن روز با فرمان و وحی الهی بازگو می‌کند.

اضافه شدن زلزله به زمین «زلزال‌ها» هم رمز عظمت زلزله است و هم رمز گستردگی آن در تمام زمین. در اولین آیه سوره حج نیز عظمت این زلزله مطرح شده است: «إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَیْءٌ عَظِيمٌ» در خطبه 157 نهج‌البلاغه نیز می‌خوانیم: «عباد الله احذروا یوما تفحص فیه الاعمال و یکثر فیه الزلزال و تشیب فیه الاطفال» بندگان خدا! بترسید از روزی که در آن، تمام اعمال بررسی شود، زلزله‌ها زیاد می‌شود و کودکان (به خاطر طولانی بودن یا سختی آن روز) پیر می‌شوند.