بر اساس آموزه‌های طب سنتی ایران، رب انار (به ویژه رب انار ترش) اغلب به عنوان یک مُقوی، قابض و سردکننده مزاج در نظر گرفته می‌شود. با این حال، توجه به این نکته ضروری است که در منابع کهن، معمولاً به جای رب، از آب انار تازه یا خود میوه سخن به میان آمده است و رب معمولاً به عنوان فرآورده‌ای با غلظت بالا و طبع غالباً سردتر مطرح می‌شود.

در اینجا به جنبه‌های اصلی آن از دیدگاه طب سنتی اشاره می‌شود:

- طبع (مزاج): طبع انار به طور کلی بر اساس طعم آن تعیین می‌شود. انار شیرین معمولاً معتدل تا گرم، و انار ترش سرد و خشک (معتدل یا در درجه دوم سردی) قلمداد می‌شود. رب انار که غالباً از نوع ترش تهیه می‌شود، معمولاً دارای سردی و خشکی بیشتری نسبت به خود میوه است؛ زیرا با حرارت، آب آن تبخیر شده و تلخی و قابضیت آن غلیظ‌تر می‌شود.

خواص و آثار عمومی

- تقویت معده و کبد: در بسیاری از متون، به عنوان مقوی معده ضعیف و کمک‌کننده به هضم (به شرطی که با مصلح مصرف شود) شناخته می‌شود.

- قطع اسهال و خونریزی: به دلیل خاصیت قابضیت (خشکی)، برای بندآوردن اسهال‌های ساده و کاهش خونریزی‌های داخلی (مانند خونریزی لثه یا قاعدگی شدید) تجویز می‌شود.

- کنترل صفرا و تشنگی: برای افراد با مزاج گرم و خشک (صفراوی) که تشنه‌اند یا طعم تلخ در دهان دارند، مصرف رب انار رقیق شده با آب و عسل مفید دانسته شده است.

مصلحات (مواد اصلاح‌کننده)

از آنجایی که رب انار ترش طبع سردی دارد، برای پیشگیری از عوارض آن (مانند ایجاد نفخ یا سردی معده)، معمولاً با مصلحات مصرف می‌شود. بهترین مصلح آن، عسل یا شکر است. همچنین ترکیب آن با زنجبیل، دارچین یا نعناع برای تعدیل سردی و خشکی آن توصیه می‌شود.

هشدارها و موارد منع مصرف

- سردی معده: افراد با مزاج سرد و تر (بلغمی) یا کسانی که معده سرد دارند، نباید به تنهایی و به مقدار زیاد از رب انار ترش استفاده کنند؛ چرا که باعث ضعف هضم و نفخ می‌شود.

-یبوست: به دلیل خاصیت قابضیت، مصرف بیش از حد آن می‌تواند باعث خشکی مزاج و ایجاد یبوست شود.

- معده‌های حساس: مصرف رب انار خالص (بدون رقیق‌سازی) برای معده‌های حساس یا مستعد زخم، ممکن است سوزش یا تحریک ایجاد کند.

نکته مهم

اصول طب سنتی با پزشکی نوین متفاوت است و این اطلاعات صرفاً جنبه آگاهی‌بخشی دارد. تشخیص مزاج و تجویز دقیق باید توسط متخصص مجرب این حوزه انجام شود تا از بروز عوارض احتمالی پیشگیری گردد.