سید بن طاووس در روز ۱۵ محرم سال ۵۸۹ هجری در شهر حله به دنیا آمد. او را ذوالحسبین نیز خوانده‌اند (کسی که دو نسب شریف دارد)؛ زیرا جد اعلای او داود بن حسن مثنی، نوه پسری امام حسن (علیه‌السلام) و نوه دختری امام سجاد (علیه‌السلام) است. از این رو، ایشان را از سادات حسنی‌حسینی و دارای دو نسب شریف می‌خواندند.

جد هفتم ایشان، محمد بن اسحاق که به خاطر زیبایی و ملاحتش به طاووس مشهور شده بود، از سادات بزرگوار مدینه محسوب می‌شد. پدر او، موسی بن جعفر نیز از روات بزرگ حدیث است که روایات خود را در اوراقی نوشته بود و بعد از او فرزندش آن‌ها را جمع‌آوری نموده و با نام «فرقة الناظر و بهجة الخاطر مما رواه والدی موسی بن جعفر» آن را منتشر نمود. مادر او نیز دختر ورام بن ابی فراس، از بزرگان علمای امامیه بود. مادر پدرش نیز نوه شیخ طوسی می‌باشد.

سید با درکی قوی و هوشی سرشار، قدم در راه علم نهاد و در اندک زمانی از تمام هم‌شاگردی‌های خود سبقت گرفت. او مدت دو سال و نیم به تحصیل فقه پرداخت و پس از آن خود را از استاد بی‌نیاز دید و بقیه کتب فقهی عصر خویش را به تنهایی مطالعه نمود.

سید ابن طاووس علاوه بر اینکه فقیهی نام آور بود، ادیبی گرانقدر و شاعری توانا شمرده می‌شد، گرچه شهرت اصلی او در زهد و تقوی و عرفان اوست و اکثر تألیفات او در موضوع ادعیه و زیارات می‌باشد.

سید بن طاووس کتابخانه‌ای غنی داشته که از جدش به ارث برده بود و حدود ۱۵۰۰ کتاب در آن وجود داشته و سید در تألیف کتاب‌های خویش از آن‌ها استفاده می‌برده است. بسیاری از کتب مرجع سید در طول زمان از بین رفته و تنها منبع اطلاع ما از آن‌ها، نوشته‌های امثال سید ابن طاووس است و این نکته ارزش تألیفات سید را دوچندان می‌کند.

از جمله تألیفات او عبارتند از:

«المهمات و التتمات» در ده جلد،

کشف المحجة لثمرة المهجة، کتابی اخلاقی است و شامل وصیت‌های سید به فرزندانش می‌باشد و مراحل مختلف زندگی خویش را هم در آن ذکر کرده است.

اللهوف: کتابی است تاریخی و روایی مورد اعتماد شیعه، درباره قیام امام حسین (علیه‌السلام) و روایات کتاب بدون سند می‌باشند. آیت الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی گفته است: لهوف، نقلیاتش بسیار مورد اعتماد است و در میان کتب مقاتل، کتاب مقتلی به اندازه اعتبار و اعتماد آن نمی‌رسد و در اطمینان به آن کتاب، در ردیف اول کتب معتبره مقاتل قرار گرفته است؛ گرچه آن را در اوایل جوانی نوشته است. و..

.سید بن طاووس در سال ۶۶۴ هجری در سن ۷۵ سالگی و در شهر بغداد وفات نمود. بدن شریفش را به نجف اشرف منتقل نموده و در حرم امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به خاک سپردند.