به نظر شما چه عواملی سبب می‌شوند ما در طول روز بارها احساس خشم شدید و عدم کنترل هیجانات را تجربه کنیم؟ یا چرا دچار ضعف حافظه و کاهش تمرکز می‌شویم، به‌طوری‌که گاهی فراموش می‌کنیم وسایل خود را کجا گذاشته‌ایم و یا مجبوریم مطالب را چندین بار مطالعه کنیم تا آن‌ها را به‌خاطر بسپاریم؟

یکی از دلایل بسیار مهم آن‌ها می‌تواند تأثیر فضای مجازی و رسانه‌ها بر دستگاه و سلول‌های عصبی ما باشد. ازآنجایی‌که تمام ادراکات بشر توسط سلول‌های عصبی کنترل می‌شود، وقتی این سلول‌ها - که وظایفی چون مدیریت هیجان، ایجاد آرامش و تعادل روانی، و تقویت قدرت تمرکز و توجه را بر عهده دارند - ضعیف شوند، نمی‌توانند نقش خود را به‌درستی ایفا کنند؛ در نتیجه، فرد در کارکردهای اصلی زندگی خود دچار اختلال می‌شود.

روزه‌داری الکترونیک

یکی از روش‌های درمانی که در دنیا از آن با عنوان «روزه‌داری الکترونیک» یاد می‌شود، می‌گوید: اگر فردی که دچار تنش‌های عصبی شده است، برای مدتی مصرف و استفاده از رسانه‌های مجازی را کاهش دهد؛ پس از مدتی، می‌بینیم که دستگاه عصبی‌اش آرام‌تر شده، قدرت توجه فرد بهتر شده و هیجانات او نیز بهتر مدیریت می‌شود.

نشانه‌های اعتیاد

توجه داشته باشید که اعتیاد به فضای مجازی همیشه به این معنا نیست که ساعت‌های طولانی از آن استفاده کنیم؛ بلکه بیشتر به نوع رابطه ما با گوشی و تأثیری که بر زندگی روزمره‌مان می‌گذارد مربوط می‌شود. اکنون چند نشانه کلیدی را بیان می‌کنم که مشخص می‌کند آیا زنگ خطر این وابستگی به صدا درآمده است یا نه؟!

اول: از دست‌ دادن کنترل زمان: آیا برای بررسی یک پیام وارد گوشی می‌شویم؛ اما ناگهان متوجه می‌شویم که یک ساعت گذشته است؟ اگر این اتفاق بارها برای ما تکرار شود؛ یعنی کنترل ارادی ما بر زمان کاهش‌یافته است.

دوم: اولویت دادن به فضای مجازی نسبت به وظایف اصلی: برای مثال، اگر کارهای مهمی مانند مطالعه، انجام پروژه‌های کاری یا کارهای خانه را به تعویق می‌اندازیم تا در شبکه‌های اجتماعی پرسه بزنیم، این نشانه جدی‌ای است که فضای مجازی از یک ابزار سرگرمی، به عاملی برای اهمال‌کاری تبدیل شده است.

سوم: علائم وابستگی هنگام نبودِ دسترسی: وقتی به اینترنت دسترسی نداریم یا شارژ گوشی‌مان تمام می‌شود، چه احساسی داریم؟ اگر دچار اضطراب، بی‌قراری، تندخویی یا استرس می‌شویم، این می‌تواند نشانه وابستگی روانی باشد؛ وابستگی‌ای که شباهت‌هایی با اعتیاد دارد.

چهارم: استفاده به‌عنوان مکانیزم دفاعی: آیا هر زمان ناراحت، عصبانی یا تنها هستیم، بلافاصله به سراغ گوشی می‌رویم؟ اگر پاسخ مثبت است، یعنی از فضای مجازی برای فرار از احساسات منفی یا مشکلات زندگی واقعی استفاده می‌کنیم و این یکی از ارکان اصلی اعتیاد است.

پنجم: کاهش کیفیت روابط واقعی: اگر هنگام صرف غذا با خانواده یا در جمع دوستان، مدام گوشی خود را چک می‌کنیم، یا ترجیح می‌دهیم به‌جای گفت‌وگوی حضوری، تنها از طریق پیام و دایرکت با دیگران ارتباط برقرار کنیم، این نشانه آن است که پیوند ما با واقعیت ضعیف شده است.

ششم: اختلال در الگوی خواب و سلامت: بیدارماندن تا دیروقت برای گشت‌وگذار در فضای مجازی، یا چک‌کردن گوشی بلافاصله پس از بیدارشدن، نشان می‌دهد که فضای مجازی در حال تحت‌تأثیر قراردادن زندگی و حتی زیست‌ بدن ماست.

تمرین ساده

در اینجا می‌توان یک آزمون ساده نیز مطرح کرد؛ برای مثال، از فردا تلاش کنید از ساعت هشت صبح تا هشت شب شبکه‌های اجتماعی را باز نکنید. اگر توانستید به‌راحتی این کار را انجام دهید، یعنی مدیریت خوبی دارید. اما اگر مدام وسوسه شدید و بهانه آوردید که «فقط یک‌لحظه چک کنم»، یعنی در آستانه وابستگی قرار دارید و اگر نتوانستید تحمل کنید و دچار عصبانیت یا بی‌قراری شدید، این نشانه وابستگی شدیدتر است.