اعتراف اخیر دونالد ترامپ پس از امضای تفاهم‌نامه اضطراری، مبنی بر اینکه «اگر این تفاهم‌نامه انجام نمی‌شد، ما در عرض حدود ۴ هفته، تمام ذخایر خود را از دست می‌دادیم»، گزاره‌ای ساده یا ترفندی تبلیغاتی نیست. این عبارت، پرده از یک واقعیت مهم فنی و محاسباتی در ساختار موازنه قدرت برمی‌دارد. واقعیت این است که ابزار «انسداد تنگه هرمز» عملاً اقتصاد و امنیت انرژی ایالات متحده را به مرز فروپاشی فنی کشانده بود.

این گزارش با هدف تبیین پاشنه آشیل فنی آمریکا (SPR) و ارائه هشدارهای لازم به تصمیم‌گیران کلان کشور تدوین شده است تا از افتادن در تله «خرید زمان» توسط واشنگتن جلوگیری شود. دستگاه محاسباتی کشور نباید تحت تأثیر هراس‌افکنی‌های مربوط به محاصره اقتصادی یا تهدید زیرساخت‌ها، دچار خطای محاسباتی در امتیازدهی شود؛ تصمیم‌گیران باید بدانند آرایش کنونی کاخ سفید ناشی از دست‌وپا زدن در یک باتلاق فنی و اقتصادی در آستانه نابودی است.

تاریخچه و فلسفه شکل‌گیری ذخایر راهبردی نفت (SPR)

ذخایر راهبردی نفت (SPR) انبارهای عظیم و فوق‌محرمانه نفت خام هستند که به عنوان «بیمه امنیت ملی» و شاهرگ حیاتی کشورها در زمان جنگ، تحریم یا فلج شدن بازار انرژی عمل می‌کنند؛ یعنی نفت ماتی که قرار نیست فروخته شود؛ بلکه فقط برای روز مبادا انبار شده تا بقای کشور را تضمین کند. فلسفه ایجاد ذخایر راهبردی نفت به دهه ۱۹۷۰ میلادی و دوران تحریم نفتی اعراب بازمی‌گردد. در آن مقطع، کشورهای بزرگ صنعتی به آسیب‌پذیری شدید خود در برابر قطع ناگهانی جریان نفت پی بردند. در نتیجه، برنامه‌ای تدوین شد تا میلیون‌ها بشکه نفت برای مواقع بحرانی (مانند جنگ یا اختلال در زنجیره تأمین) انبار شود تا امنیت انرژی کشورها برای بازه‌ای ۳ تا ۶ ماهه تضمین گردد. امروز علاوه بر آمریکا، کشورهایی نظیر ژاپن، اعضای اتحادیه اروپا و به‌ویژه چین دارای این ذخایر هستند. چین با در اختیار داشتن نزدیک به ۱.۴ میلیارد بشکه نفت، بزرگ‌ترین انبار ذخیره راهبردی دنیا را ایجاد کرده تا در بحران‌های بین‌المللی، از موقعیت برتری برخوردار باشد.

چالش فنی غارهای نمکی

ایالات متحده برای کاهش هزینه‌های نگهداری، به جای استفاده از تانکرهای فولادی روی زمین، روش ذخیره‌سازی در عمق زمین را انتخاب کرد. این نفت در غارهای استوانه‌ای عظیم در دل گنبدهای نمکی سواحل تگزاس و لوئیزیانا انبار شده است؛ روشی که اگرچه ۱۰ برابر ارزان‌تر از مخازن سطحی است و امنیت بالایی دارد؛ اما با محدودیت‌های فنی شدیدی روبه‌رو است. پروفسور رابرت پیپ، استاد دانشگاه شیکاگو، فاش کرده است که بر خلاف تصور عموم، کف عملیاتی این غارهای نمکی صفر نیست. طبق گزارش کارشناسان ارشد انرژی، این مخازن دارای یک «کف سخت فنی» بین ۲۷۰ تا ۳۰۰ میلیون بشکه هستند و اگر حجم نفت از این میزان کمتر شود، ریسک فروپاشی کامل غارها وجود دارد.

فرسایش ذخایر راهبُردی؛ عامل اصلی استیصال کاخ سفید

بررسی وضعیت عددی بازار نشان می‌دهد که با بسته شدن تنگه هرمز و قطع صادرات نفت، واشنگتن در یک بن‌بست محاسباتی قرار گرفت. داده‌های زیر، زنجیره علت و معلول این بحران فنی را به وضوح نشان می‌دهند: کاهش سریع ذخایر به ۳۳۴ میلیون بشکه، ایالات متحده را به مرز بحرانی فروپاشی فنی غارها (کف ۳۰۰ میلیون بشکه) نزدیک کرد. با توجه به نرخ تخلیه ۸ میلیون بشکه‌ای در هفته، مخازن آمریکا تنها حدود ۴ هفته با رسیدن به خط قرمز و از دست رفتن کامل ظرفیت عملیاتی فاصله داشتند؛ موضوعی که ترامپ نیز دقیقاً در اعترافات خود به آن اشاره کرده است.

هشدار راهبردی برای مسئولان: تله «خرید زمان» توسط آمریکا

تحلیل رفتارهای اخیر واشنگتن نشان می‌دهد که پذیرش آتش‌بس موقت و عقب‌نشینی از شروط پیشین (از جمله بندهای موشکی و پهپادی)، یک چرخش راهبردی پایدار نیست؛ بلکه یک «تاکتیک بقای فنی» است. ایالات متحده با این تفاهم، خود را از یک فروپاشی حتمی نجات داده است.