ابوالفضل یا ابوالیقظان عمار بن موسی ساباطی همعصرِ امام صادق، امام کاظم و امام رضا (علیهم السلام) است. وی در شهرهای کوفه و مدائن سکونت داشت. درباره سال تولد و وفات وی، اطلاعی در دست نیست. برخی به جهت روایت عمار ساباطی از ماجرای درگیری زید بن علی و سلیمان بن خالد، گفتهاند وی قبل از سال ۱۲۱ق به دنیا آمده است. البته به جهت روایتی که حسن بن صدقه از امام رضا (علیه السلام) داشته و در آن نامی از عمار ساباطی شده است، گفته شده وی در زمان امامت امام رضا (علیه السلام) زنده بوده است. برخی گفتهاند وی قبل از سال ۲۰۳ق وفات یافت.
اَبو الاَسْوَدِ دُؤَلی (درگذشت ۶۹ق) از یاران مشهور امام علی (علیه السلام) که از او به عنوان پایهگذار علم نحو یاد میشود. در آستانه جنگ جمل هنگامی که عایشه به سوی بصره روان شد، عثمان بن حُنیف او را به همراه فرد دیگری برای مذاکره نزد عایشه فرستاد.
ابوالاسود در جنگ جمل در سپاه امام علی (علیه السلام) بود. او در شعر، دستی داشت و در مدح و مرثیه امام علی (علیه السلام) و امام حسین (علیه السلام) اشعاری سروده است.
حسن بن سلیمان حِلّی (به احتمال متوفای ۸۰۲ق به بعد) از علمای شیعه قرن هشتم و از شاگردان شهید اول است. او در زمره سلسله راویان صحیفه سجادیه نیز قرار دارد. مشهورترین کتاب وی منتخب یا مختصر بصائر الدرجات است که احادیثی در فضائل و مناقب اهل بیت (علیهم السلام) را در بردارد.
برخی حلی را عاملی، منسوب به جبل عامل، خواندهاند؛ اما حرّ عاملی نام وی را در میان علمای جبل عامل نیاورده و از او در بخش دوم امل الآمل که شامل علمای غیرعاملی است، یاد کرده است.
حسن بن موسی خشّاب راوی شیعی قرن دوم و سوم است. او با اینکه از اصحاب امام عسکری (علیه السلام) به شمار میآید؛ اما مستقیماً از آن حضرت روایت نکرده است. بیشتر روایات او فقهی است و به صورت باواسطه از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است.
کنیه او ابومحمد است و در اسناد روایات غالباً با نام حسن بن موسی و در برخی روایات با لقب خشّاب آمده که ظاهراً ناظر به شغل چوبفروشی خود یا خاندانش است.
احمد بن عبدالرضا، مهذب الدین بصری دمامینی حیدرآبادی (درگذشته پس از ۱۰۸۵ق)، محدث و عالم امامی قرن یازدهم هجری که احادیث فراوانی را از حفظ داشته است. وی از بیشتر علوم و فنون روزگار خویش بهرهمند بوده و در سفر به شهرهای مختلف اسلامی، کتابها و رسالههایی در هر باب نوشته است.
احمد بن علی بن محمد بن احمد ابن عباس بن نوح، معروف به ابن نوح سیرافی محدث، رجالشناس و فقیه امامی قرنهای ۴ و ۵ق بود.
ابوغالب زراری، ابن قولویه قمی و ابن داوود قمی از مشایخ وی بودند. همچنین احمد بن علی نجاشی از شاگردان او بوده و شیخ طوسی به واسطه از حسین بن ابراهیم قمی از او روایت کرده است. اخبار الوکلاء الاربعة و التعقیب و التعفیر از جملۀ آثار او بوده است.
علت انتساب وی به سیراف (از شهرهای بوشهر) همچون دیگر جزئیات زندگی وی روشن نیست؛ ولی در منابع تصریح شده که در بصره اقامت داشته است.
جمالالدین یوسف بن حاتَم شامی مشغری عامِلی از عالمان شیعه قرن هفتم هجری قمری است. از تولد و وفات او اطلاعی در دست نیست. بنابر آنچه در مقدمه کتاب الدر النظیم آمده، وی را اینگونه نامیدهاند: الشیخ جمالالدین یوسف بن حاتم بن فوز بن مهنّد الشامی المَشْغَری العاملی. لقب مشغری عاملی اشاره به زادگاه او در روستای مَشغَر در منطقه جبلعامل دارد.
مشایخ و اساتید
محقق حلی؛ شیخ حر عاملی به این مسئله در امل الآمل تصریح کرده است.
محمد بن عبدالملک تَبّان، از متکلمان شیعی قرن چهارم و پنجم قمری است. کنیه او ابوعبداللّه و نام جدّش محمد تبّان بوده است. تَبّان به معنای کاهفروش است. بدون تشدید نام، مکانی در واسط، و با ضم تاء و بدون تشدید باء منسوب به تُبان، روستایی در سُونَج از ناحیة خُزار در ماوراءالنهر است در وجه تسمیه او، احتمال دو مورد اول بیشتر است.
از تاریخ تولد و جزئیات زندگانی تبّان اطلاع چندانی در دست نیست؛ او در ۴۱۹ق درگذشت.
تبان نخست معتزلی مذهب بود و سپس به تشیع گروید، با اینهمه درباره او گفتهاند که ثبات رأی چندانی نداشته است.