امام باقر علیه السلام فرمودند:  به خدا سوگند که او (مهدی (علیه السلام)) مضطر (حقیقی) است که در کتاب خدا آمده می فرماید: «اَمَّن یجیب المضطر اذ ادعاه و یکشف السؤ...» بحارالانوار، ج ٥٢، ص ٣٤١ 

نوجوان و بحران اعتقاد؛ ریشه‌ها، آسیب‌ها و راهکارها (بخش دوم)

هادی قطبی 

دشمنان اسلام، دین را عامل عقده و فشار درونی می‌دانند؛ از همین رو خودشان با فیلم‌ها و رمان‌های مبتذل، بدحجابی و تحریکات جنسی، گمان می‌کنند می‌توانند نیرو و فشار درونی انسان را آزاد کنند تا بشر زندگی آرامی را تجربه کند. آن‌ها می‌گویند دین باعث عذاب وجدان، اضطراب و پارادوکس است، در حالی که خودشان با آموزه‌ها و سبک زندگی‌ای که دارند، آینده فرزندان را نابود می‌کنند.

فرصتی را برای کتاب و کتابخوانی بگذاریم. عضو کتابخانه محل شویم و کتاب‌های خوب را شناسایی کنیم و بخوانیم. به فرزندانمان نیز پیشنهاد بدهیم تا آن‌ها هم بخوانند. عمر کوتاه است و به دانایی محتاجیم. برای رشد علمی برنامه‌ریزی کنیم و فرصتی از روز را به آموزش و یادگیری اختصاص دهیم.

3. اشکالات از آن‌ها (دشمنان اسلام)
۳-۱. معرفی دین به‌عنوان ضد عقل
دشمنان اسلام، دین را ضد عقل معرفی می‌کنند؛ مثلاً می‌گویند: «چرا دیه‌ی زن نصف دیه‌ی مرد است؟ این غیرمنطقی است» و ده‌ها سؤال عقلی دیگر از آموزه و احکام دینی که جزو پرتکرارترین سؤالات دانش‌آموز از یک امام جماعت مدرسه یا معلم دینی است. اگر به این نوع سؤالات پاسخ درست داده نشود و قانع نشوند، دین، غیرمنطقی جلوه می‌کند و دشمن به بخشی از اهداف خود می‌رسد.
۳-۲. معرفی دین به‌عنوان ضد علم
دشمنان اسلام، دین را ضد علم (تجربه) معرفی می‌کنند. مثلاً می‌گویند: «چرا در دین گفته شده دختر نه‌ساله روزه بگیرد، در حالی که ممکن است به رشد جسمی او و قد کشیدنش آسیب بزند؟» در حالی که دین بر خلاف علم سخنی نمی‌گوید؛ بلکه در مانند این موارد، دین می‌گوید به پزشک متخصص مراجعه کن اگر روزه برای این دختر ضرر داشت، روزه بر او حرام است. دین قاعده معروفی دارد: «کُلُّ مَا حَکَمَ بِهِ الْعَقْلُ حَکَمَ بِهِ الشَّرْعُ»؛ هرچه عقل و علم حکم کند، شرع قبول دارد. شراب را هم ببینید که کدام پزشک می‌گوید ضرر ندارد. اتفاقاً قرآن می‌گوید: شراب به دلیل اینکه ضررش بیشتر از منفعتش هست، حرام است.
۳-۳. معرفی دین به عنوان عامل فقر و عقب‌ماندگی
دشمنان اسلام، دین را عامل فقر و عقب‌ماندگی و بدبختی معرفی می‌کنند. مثلاً می‌گویند: «آدم دیندار نمی‌تواند ثروتمند شود، چون ربا و دزدی در اسلام حرام است»! غافل از اینکه ثروتمندان متدین کم نیستند و دین، ثروت حلال را مشروع می‌داند و اجازه می‌دهد. یا می‌گویند دین عامل عقب‌ماندگی است؛ در حالی که بزرگ‌ترین تمدن‌ها از آغاز بشریت تاکنون، متعلق به مسلمانان بوده است؛ به طوری که حتی گوستاولوبن (نویسنده فرانسوی) در کتاب معروف خود «تمدن اسلام و عرب» اعتراف کرده که غرب در ۱۷ علم (از کشتی‌سازی تا داروسازی) شاگرد مسلمانان بوده است. آندلس تا قبل از فتح اروپاییان، به عنوان مهد تمدن اسلامی، به مدت هشتصد سال (92 ق تا 897ق)، پیشران علم و دانش در عرصه‌های مختلف بوده است. کلید در عمل به آموزه‌ها و مقاومت بر اصول و ارزش‌های دینی بود، نه اصل دین و اسلام. به قول معروف: «اسلام به ذات خود ندارد عیبی/ هر عیب که هست، از مسلمانی ماست».
۳-۴. روان‌پریشیِ القایی و ایجاد پارادوکس
دشمنان اسلام، دین را عامل عقده و فشار درونی می‌دانند؛ از همین رو خودشان با فیلم‌ها و رمان‌های مبتذل، بدحجابی و تحریکات جنسی، گمان می‌کنند می‌توانند نیرو و فشار درونی انسان را آزاد کنند تا بشر زندگی آرامی را تجربه کند. آن‌ها می‌گویند دین باعث عذاب وجدان، اضطراب و پارادوکس است، در حالی که خودشان با آموزه‌ها و سبک زندگی‌ای که دارند، آینده فرزندان را نابود می‌کنند. اتفاقاً به دلیل اصالت روح در انسان، تنها برنامه‌های معنوی و ارتباط با عالم معناست که برای انسان آرامش می‌آورد و به زندگی‌اش معنا می‌بخشد.
۳-۵. تهمت، تخریب و شبهه‌افکنی
دشمنان اسلام، از ابزار توهین و شبهه علیه دین استفاده می‌کنند. وقتی دلائل عقلی قانع کننده‌ای برای مقابله با دین نداشته باشند، به پیامبر اسلام تهمت مالی و جنسی می‌زنند، به قرآن توهین می‌کنند، روحانیت و انقلاب اسلامی را تخریب می‌کنند، با ایجاد فرقه‌های انحرافی و خشن مانند بهائیت، وهابیت، القاعده، داعش و...، اسلام هراسی می‌کنند و اسلام را بدنام می‌کنند، تا پیام دین اسلام به گوش مردم جهان نرسد. آن‌ها از جهل و میل مردم استفاده می‌کنند، و مردم را فریب می‌دهند. اسلام را مانع و محدود کننده آزادی معرفی می‌کنند و دینداران را دیکتاتور خطاب می‌کنند تا بتوانند مردم را به سوی خود جذب کنند.
4. راهکارهای عملی
۴-۱. ایجاد روحیه‌های کلیدی در نوجوان
- عشق به قرآن و اهل‌بیت: رفتارها تابع محبت است. اگر عشق به قرآن و اهل بیت را ایجاد کنیم، زندگی جوانمان را تضمین کرده‌ایم.
- روحیه مقاومت و مبارزه: نوجوانی که زود می‌لغزد، روحیه‌ی مقاومت ندارد. باید در برابر سختی‌های دینداری و محیط‌های غیرمذهبی، مقاوم باشد و تاب‌آوری داشته باشد.
- روحیه مبارزه با نفس: نوجوان ما باید بیاموزد که راحتی و تنبلی دشمن پیشرفت و پیروزی است. وسوسه‌های نفاسانی و شیطانی، مانع رشد و کمال هستند. برای رسیدن به آرمان‌های انسانی و دینی و رشد و کمال، باید تلاش کرد و زحمت کشید. باید با برخی خواهش‌های نفسانی مخالفت کرد.
- غیرت دینی و روحیه امر به معروف و نهی از منکر: نوجوان باید روحیه دعوت به خیر و خوبی داشته باشد و دیگران را از انحراف و سقوط و بدبختی نجات دهد. این کار باید از درون خانواده و مدرسه شروع شود و حتی در دانشگاه و محیط‌های دوستانه ادامه یابد.
- تجدید عهد با امام زمان و اهل‌بیت: یادآوری، تذکر و موعظه، موجب تقویت انگیزه و رفتار است؛ بنابراین رفت و آمد به حرم اهل بیت و امام‌زادگان، شرکت در هیئت‌ها، اهتمام به حضور در مراسم‌های شب‌های قدر، دعای کمیل و مراسم عاشورا و... ضروری است.
- امید به توبه: توبه و بازگشت به مسیر، یکی از بهترین راهکارهای امیدبخش است که باید به نوجوانان بیاموزیم و یادآوری کنیم.
- روحیه حیا و عفت: برای مقابله با تحریکات جنسی و هوس‌گرایی و پایبندی به آموزه‌های دینی، نیازمند حیا در مقابل پروردگار و مردم هستیم. حیا مقدمه عفت، و عفت مقدمه سبک زندگی سالم در خوردنی‌ها و پوشیدنی‌ها و دیدنی‌ها و شنیدنی‌هاست.
۴-۲. برگزاری دوره‌های اقناع اندیشه و تفکر نقاد
با تقویت قوه عاقله (هم در تشخص و هم در تصمیم‌گیری) نوجوان را از جهل و تسلیم میل و غریزه نجات دهیم. روش‌های تعقل و فرار از تله‌های تفکر را آموزش دهیم. با تقویت عقلانیت در زندگی است که می‌توان هم دیندار بود و هم در زندگی به رشد و کمال رسید. 
۴-۳. حمایت از جلسات دینیِ جذاب و رایگان
در بسیاری از مساجد و حسینیه‌ها، دوره‌های دینی و جلسات معرفتی برگزار می‌شود. با اینکه رایگان است؛ اما استقبال چندانی نمی‌شود. باید نمونه‌های موفق آن را به دیگران معرفی کرد و نوجوانان با به این‌گونه جلسات سوق داد. از این نوع جلسات حمایت‌های مالی و تبلیغاتی کنیم تا بتوانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند. حتی اگر رایگان نباشد، باید قدر چنین جلساتی را دانست و همان‌طور که برای کلاس‌های ورزشی و مهارتی هزینه می‌دهیم، برای رشد دینی فرزندانمان نیز هزینه کنیم.
۴-۴. پاسخ‌گویی نظام‌مند به شبهات
از ظرفیت دفاتر مراجع و نمایندگان آن‌ها در شهرستان‌ها و تلفن‌های پاسخگویی به شبهات استفاده کنیم.
۴-۵. معرفی منابع آموزشی
فرصتی را برای کتاب و کتابخوانی بگذاریم. عضو کتابخانه محل شویم و کتاب‌های خوب را شناسایی کنیم و بخوانیم. به فرزندانمان نیز پیشنهاد بدهیم تا آن‌ها هم بخوانند. عمر کوتاه است و به دانایی محتاجیم. برای رشد علمی برنامه‌ریزی کنیم و فرصتی از روز را به آموزش و یادگیری اختصاص دهیم.