جنگ‌های صلیبی،  (۴۸۸–۶۹۰ ه.ق) مجموعه‌ای از هشت لشکرکشی نظامی مسیحیان غرب اروپا با تحریک پاپ‌ها، با هدف آزادسازی بیت المقدس از دست مسلمانان بود؛ اما انگیزه‌های واقعی آن‌ها شامل کسب ثروت، توسعه قلمرو و ایجاد دولت‌های صلیبی در شرق بود.

نخستین جنگ با شعار دینی و کشتارهای فجیع در بیت المقدس (۴۹۲ ه.ق) آغاز شد و با تشکیل امارت‌های صلیبی (رها، انطاکیه، طرابلس و پادشاهی قدس) ادامه یافت.

با ظهور صلاح الدین ایوبی و پیروزی در نبرد حطین (۵۸۳ ه.ق)، بیت المقدس بازپس گرفته شد؛ اما جنگ‌های سوم تا هشتم با تلاش‌های مکرر صلیبیان، از جمله لشکرکشی‌های پادشاهان فرانسه و انگلستان و نیز لشکرکشی به مصر و تونس، همچنان ادامه یافت و سرانجام با سقوط عکا در ۶۹۰ ه.ق به دست ممالیک، آخرین پایگاه صلیبیان در شرق اسلامی برچیده شد.

این جنگ‌ها، ضمن ایجاد دشمنی عمیق میان شرق و غرب، تأثیرات مثبتی چون انتقال دستاوردهای علمی و فرهنگی اسلام به اروپا، افول نظام فئودالی و زمینه‌سازی برای رنسانس را به همراه داشتند.

از نظر اصطلاحی، مراد از جنگ‌های صلیبی در میان اکثر مورخان جهان لشکرکشی‌های پادشاهان مسیحی اروپای‌غربی، به‌ویژه‌کشور فرانسه، زیر فشار و نفوذ و به‌رهبری پاپ، از ۴۸۸ تا ۶۹۰/۱۰۹۵ـ۱۲۹۱ است که به بهانه نجات بیت المقدّس و مزار حضرت عیسی صورت گرفت، هر چند قصد واقعی از این جنگ‌ها تصرف سرزمین‌های اسلامی شرق اروپا (شام و مصر و شمال افریقا) و تأسیس دولت‌هایی برضد ممالک اسلامی بود. 

بسیاری از مورخان معاصر بر این باورند که جنگ‌های صلیبی دارای مفهومی وسیع‌تر، یعنی جنگ و ستیز همیشگی میان شرق و غرب، است که از کهن‌ترین دوران شروع‌شده است. 

با گسترش مسیحیت در غرب و سپس ظهور اسلام در سده هفتم میلادی و گسترش آن در شرق، این کشمکش جنبه دینی نیز به خود گرفت و به ستیز میان جهان اسلام و عالم مسیحیت بدل گردید. 

جنگ‌های امپراتور بیزانس، نیکفوروس فوکاس و جانشین وی، یوحنّای اول ملقب به زیمیسکس (در عربی: ابن شِمِشقیق یا شمشقیق)، از معروف‌ترینِ این رویارویی‌ها بوده‌است. 

برخی مورخان، اکتشافات جغرافیایی غربیان و سپس فعالیت‌های استعماری آن‌ها را استمرار همان جنگ‌ها می‌دانند. 

از این رو، نبردهای مسیحیان برضد مسلمانان را در اندلس، صِقِلیه (سیسیل) و جنوب ایتالیا در سده‌های چهارم نهم/ دهم پانزدهم که از نظر کلیسا جنبه قداست داشتند.

نیز جنگ‌های اروپاییان بر ضد دولت عثمانی، همدستی آمریکا و فرانسه و انگلستان و ایتالیا برضد جهان عرب و مسلمانان، تجاوز نیروهای ایتالیا و فرانسه به لیبی و الجزایر و تونس و مغرب در قرن اخیر، و تأسیس رژیم صهیونیستی در فلسطین را تداوم جنگ‌های صلیبی می‌شمارند. 

جمله مشهور ژنرال انگلیسی، لرد النبی، پس از شکست عثمانی در جنگ جهانی اول، هنگامی‌که در ۱۳۳۵/۱۹۱۷ فاتحانه وارد قدس شد، همین نظر را تأیید می‌کند؛ وی‌گفت: اکنون جنگ‌های صلیبی به پایان رسید.