برخی از محققان، روش‌های تربیتی اهل‌بیت (ع) را به سه دسته تقسیم کرده‌اند:

روش‌های قطعی: مواردی چون مهرورزی، نصیحت، تکریم شخصیت، عدم تبعیض؛

روش‌های اصلاحی: مواردی چون بخشش، تغافل، تشویق، تنبیه متناسب، بازی، شرکت‌دادن در مراسم مذهبی؛

روش‌های کنایی: مواردی چون نصیحت پنهانی، برگزاری مسابقات و واگذاری برخی مسئولیت‌ها به فرزندان.

دوران‌های سه‌گانه در تربیت فرزند

در روایات شیعی، تربیت فرزند به سه دوره هفت‌ساله تقسیم شده است: در هفت سال اول، با عنوان «سیّد و آقا»، در هفت سال دوم با عنوان «مطیع و فرمانبردار» و در هفت سال سوّم با عنوان «وزیر و مسئول» معرفی شده است.

برخی این سه دوره را منطبق بر دوران کودکی، نوجوانی و جوانی دانسته‌اند و برخی نیز بر این باورند که این روش موجب پدیدآمدن شخصیت نیکو در فرزند می‌شود و ویژگی‌های روانی، هیجانی و رفتاریِ هماهنگ با فطرت را برایش فراهم می‌سازد.

نقش پاکی مادر و عملکرد پدر در تربیت فرزند

بنا بر پژوهشی، در اسلام، نقش وراثتی مادر در تربیت فرزند بیش از پدر است. در این میان، به برخی روایات و نیز آیه ۲۸ سوره مریم اشاره شده است؛ به این دلیل که در این آیه به تأثیر پاکی مادر مریم (س) از زبان قوم وی اشاره شده است؛ در حالی ‌که همه می‌دانستند مادر وی در طفولیت او از دنیا رفته است.

در خصوص تأثیر عملکرد پدر بر تربیت فرزند صالح، برخی به آیه ۴۹ سوره مریم استناد کرده‌اند که در آن به اعطای دو فرزند پاک (یعنی اسحاق (ع) و یعقوب (ع)) به ابراهیم (ع) اشاره شده که این موهبت را نتیجه عزلت‌گزینی وی و دوری او از غیرخدا می‌داند.