تحولات دو دهه اخیر در نظام بینالملل، بهویژه پس از ناکامی پروژههای مداخلهگرایانه آمریکا در غرب آسیا، نشانگر آغاز فرایند تعدیل هژمونی ایالات متحده در ابعاد سیاسی، نظامی و گفتمانی است. کاهش قدرت اقناعی واشنگتن در نظم لیبرال، افزایش بازیگران غیردولتی و احیای قدرتهای بومی، موجب شکلگیری وضعیت جدیدی از موازنه نسبی قدرت در این منطقه راهبردی شده است. این دگرگونی صرفاً کاهش نفوذ یا حضور نظامی آمریکا نیست؛ بلکه بیانگر گذار از هژمونی تکصدایی به چندمرکزی گفتمانی است که در آن مفاهیمی چون امنیت، مشروعیت و قدرت نرم بازتولید میشوند.
در روزهای اخیر انتشار خبری مبنی بر اینکه "شورای حقوق بشر سازمان ملل نماینده جمهوری اسلامی ایران را به عنوان رئیس مجمع این شورا منصوب کرد" به سرعت در صدر خروجی رسانههای جهان قرار گرفت. در این میان، شبکه ها و گروههای مخالف جمهوری اسلامی در خارج و دولتهایی که از 8 ماه پیش تاکنون با هدف براندازی نظام اسلامی دست به آشوب و اغتشاش در ایران زده بودند، از این رویداد بسیار شگفت زده و عصبانی شدند و بار دیگر شکست خفت باری را تجربه نمودند. در حاشیه این موضوع، حداقل توجه به دو نکته حائز اهمیت است:
۱۳ آبان، در حافظه ملت ایران، نقطه اشتراک سه ضربه کاری به استکبار جهانی است. این روز، تجلی یک گفتمان مستمر مبارزاتی است که ریشههای عمیق در تاریخ معاصر ایران دارد. این سه رخداد، بهمثابه سه فصل یک کتاباند که سیر منطقی مبارزه ملت ایران را ترسیم میکنند: فصل نخست، «نه به وابستگی»؛ فصل دوم، «نه به استبداد»؛ فصل سوم، «نه به سلطه جهانی».
۱ . تبعید امام خمینی (ره) و اعتراض به کاپیتولاسیون در ۱۳ آبان ۱۳۴۳
پس از تجربه شکستخورده برجام و آشکار شدن بیاعتباری وعدههای غرب، دکتر ظریف این بار در مسیری تازه گام برداشته است؛ مسیری که میکوشد میان «موشک و مردم» دوگانهای کاذب بسازد، چنانکه گویی اقتدار دفاعی ایران، در برابر رفاه عمومی قرار دارد. این روایت تنها میتواند از یک ذهن خسته از سیاست مقاومت در برابر ظلم و قلدری ناشی شود؛ ذهنی که هنوز باور ندارد امنیت و معیشت دو روی یک سکّهاند، نه دو قطب متقابل.
اظهارنظر اخیر محمدرضا باهنر مبنی بر «حذف الزام قانونی حجاب» موجی از واکنشها را برانگیخت؛ واکنشهایی که از مغایرت این سخن با سیاست و شرع تا نگرانی از اثرات آن بر انسجام فرهنگی را در بر میگیرد. وقتی یکی از چهرههای باسابقه نظام از «عدم پیگیری قانونی حجاب» سخن میگوید، پرسش اصلی این است که این پیام تا چه اندازه به تضعیف سیاستهای کلان نظام یا تقویت گفتمان دشمن تعبیر میشود. در حاشیه این اظهارنظر نکاتی قابل تأمل است: