از منظر طب سنتی ایرانی، گرمای تابستان باعث افزایش حرارت و خشکی در بدن میشود؛ بنابراین هدف اصلی، انتخاب غذاها و نوشیدنیهایی با طبع سرد و تر برای خنثیسازی این اثر و متعادلسازی مزاج است. در ادامه، توصیههای کلیدی به صورت فهرستی ارائه شده است.
خوراکیهای ممنوع و پرهیزات (با طبع گرم و خشک)
- گوشتهای گرم: گوشت قرمز، گوسفند، بره، شتر، پرندگانی مانند کبک و بلدرچین.
- غذاهای چرب و سنگین: سرخکردنیها، فستفودها، غذاهای با سس چرب.
- ادویههای تند و گرم: فلفل، زنجبیل، دارچین، زعفران، خردل، سیر و پیاز تند.
همانطور که اشاره شد، پیادهروی موجب تبدیل بلغم طبیعی به خون است و هرچه قدم زدن بیشتر شود، بلغم بیشتری تبدیل به دم میشود. این خون در سراسر بدن به گردش در میآید و همچنین افسردگی که زمینه آن بلغم میباشد را از بین میبرد و موجب نشاط مغزی و توان فکری بالا میشود.
پیادهروی، بلغم غیرطبیعی را نیز از طریق سیستم دفع فضولات، مسامات پوستی و… دفع میکند.
در کل، پیادهروی موجب استحکام استخوان و مفصل، از بین برندهی بلغم و رفع غم و افسردگی، قوت قلب و… میباشد.
در بیشتر منابع طب سنتی، طبع لیمو ترش و آبلیمو سرد و تر (یا سرد و خشک) دانسته شده است. نکته مهم این است که اگر لیمو را به همراه پوست و هسته آن آبگیری کنید، طبع آبلیموی حاصل، سردی و تری کمتری نسبت به آب بافت خالص لیمو خواهد داشت. علت این است که طبع پوست و هسته لیمو، گرم و خشک است و تا حدی سردی بافت را متعادل میکند.
بر اساس آموزههای طب سنتی ایران، رب انار (به ویژه رب انار ترش) اغلب به عنوان یک مُقوی، قابض و سردکننده مزاج در نظر گرفته میشود. با این حال، توجه به این نکته ضروری است که در منابع کهن، معمولاً به جای رب، از آب انار تازه یا خود میوه سخن به میان آمده است و رب معمولاً به عنوان فرآوردهای با غلظت بالا و طبع غالباً سردتر مطرح میشود.
در اینجا به جنبههای اصلی آن از دیدگاه طب سنتی اشاره میشود:
سکنجبین یکی از کهنترین و ارزشمندترین نوشیدنیهای طب سنتی ایران است که به دلیل طعم دلپذیر و خواص بینظیرش، همواره جایگاهی ویژه در سفره و داروخانهی سنتی ایرانیان داشته است. مادهی اصلی و پایهی آن، ترکیبی است از سرکه (معمولاً سرکه انگور) و یک شیرینکننده (عسل طبیعی یا شکر). به این ترکیب پایه، معمولاً نعنا (تازه یا عرق آن) اضافه میشود تا عطر و خواص آن را افزایش دهد.
سکنجبین در طب سنتی به عنوان یک «مفتح سدد» یا گشایندهی گرفتگیها شناخته میشود و خواص متعددی برای آن ذکر شده است:
طب سنتی ایران، سلامتی را در گرو تعادل مزاج میداند و برای حفظ این تعادل، شش اصل کلیدی را معرفی کرده است که به «ستة ضروریه» معروفند. این اصول، رویکردی پیشگیرانه داشته و بر مدیریت سبک زندگی مبتنی بر طبیعت تأکید دارند.
۱. هوا (کیفیت محیط تنفسی)
- تأثیر: تغییرات دما، رطوبت و آلودگی هوا، مستقیماً بر سلامت ریه و تعادل بدن اثر میگذارد.
- توصیه: تهویه مناسب، پوشش متناسب با فصل و پرهیز از هوای آلوده.
۲. خوردن و آشامیدن (تغذیه)
- تأثیر: کیفیت، کمیت و مزاج غذاها، نقش تعیینکنندهای در سلامت دارد.
به نظر شما چه عواملی سبب میشوند ما در طول روز بارها احساس خشم شدید و عدم کنترل هیجانات را تجربه کنیم؟ یا چرا دچار ضعف حافظه و کاهش تمرکز میشویم، بهطوریکه گاهی فراموش میکنیم وسایل خود را کجا گذاشتهایم و یا مجبوریم مطالب را چندین بار مطالعه کنیم تا آنها را بهخاطر بسپاریم؟
مهشید چایچی(معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل)
۱. شناخت مزاج تابستان
- تابستان دارای مزاج گرم و خشک است؛ بنابراین افراد با مزاج گرم و خشک بیشتر در معرض بیقراری، تشنگی، خشکی بدن و تحملناپذیری نسبت به گرما هستند و افراد با مزاج سرد و تر، سازگاری بیشتری با تابستان دارند.
۲. محافظت در برابر نور خورشید
- دوری از نور مستقیم خورشید و استفاده از سایه یا فضاهای مسقف
- استفاده از کلاه، سرپوش مناسب و کرم ضدآفتاب
۳. تغذیه مناسب تابستانی